موضوع: طب اسلامی/ طب در روایات / تبیین روایی و پزشکی بیماری جذام، علل سرایت و انطباق بهداشتی حدیث لا عدوی در اسلام
این متن توسط هوش مصنوعی پیاده‌سازی و سپس توسط انسان برای مستندسازی و تطبیق با فایل صوتی استاد، بازبینی و تأیید شده است.
مباحث ما در حوزه‌ی طب المعصومین، بر اساس کتاب «جامع احادیث الشیعة»[1] تألیف آیت‌الله‌العظمی روایت چهارم پیگیری می‌شود.
بیماری‌های عفونی مصداق «عدوی»
پیش از آن‌که بحث جذام را مطرح کنم، در تکمیل مبحث جذام که روز گذشته بیان شد، به عنوان تذکر و مقدمه به مؤمنان عرض کردم:
«لا عَدْوَى فِی الْإِسْلَامِ»[2] که در روایات شیعه چند معنا برای آن ذکر شده است. بیان می‌دارد که بیماری مسری هر یک از آن‌ها را که در نظر بگیرید، در اسلام به صورت خودبه‌خودی و بدون اسباب طبیعی وجود ندارد؛ به این شرط که مردم پاره‌ای از مسائل بهداشتی را رعایت نمایند.
نظیر شست‌وشوی دست‌ها؛ نظیر این‌که هنگام عطسه، جلوی دهان و بینی خویش را با دستمال یا ماسک بپوشانند؛ نظیر این‌که ترشحات بینی یا حلق خود را در ملأ عام نیندازند، بلکه در دستمال کاغذی قرار داده و آن را درون کیسه‌ای نایلونی گره زده و درون سطل زباله بیندازند، نه آن‌که در کوچه و خیابان رها سازند. مقصودم این است که پاره‌ای از امور بهداشتی را باید رعایت کنند؛ مطلب را دریافتید دوستان؟ بسیار خب.
اکنون فردی که دچار یکی از بیماری‌های مسری است، این بیماری‌های مسری غالباً هم عفونی هستند و هم سرایت می‌کنند، یعنی واگیردار می‌باشند.
حال این عفونتِ سرایتی و واگیردار، گاه خفیف است، گاه متوسط است، و گاه شدید است. برخی از بیماری‌ها نیز وجود دارند که شدت بالایی دارند؛ یعنی در کوتاه‌ترین زمان، بیشترین میزان سرایت را دارا هستند؛ نظیر مبحثی که روز گذشته بیان نمودم. مانند چه بیماری‌ای؟ مانند بیماری کووید، کووید-۱۹، یا ویروس کرونا؛ که پیش‌تر در دو جلسه پیرامون آن بحث کردم.
دکتر فاوچی، رئیس مرکز بیماری‌های عفونی ایالات متحده آمریکا، می‌گوید: «اصل کرونا از خفاش است، از جمله مصرف گوشت خفاش، که در برخی کشورها مصرف می‌کنند؛ نظیر کشور چین که حتی گوشت جنین انسان را نیز مصرف می‌نمایند!»
حال ملاحظه فرمایید در مباحث ما، کرونا بیماری‌ای است که سرایت آن در کوتاه‌ترین زمان، بیشترین گسترش را دارد؛ یعنی واگیریِ بسیار شدیدی دارد. درست است؟ بسیار خب.
بنابراین، در این‌جا کرونا از مصادیق «عدوی» هست یا خیر؟ احسنت، از مصادیق «عدوی» است.
دیدید که اصل کلیِ آن را شریعت بیان فرموده است: «عَلَیْنَا الْأُصُولُ وَ عَلَیْکُمُ الْفُرُوعُ»؛ ما باید اصول را بیان کنیم و شما فروع را بر اصول تطبیق نمایید. ملاحظه کردید که اکنون در مسأله‌ی کرونا، پس از شناسایی و مشاهده‌ی علائم آن، درمی‌یابید که یکی از افراد و مصادیق «عدوی» است.
«عدوی» یک کلیِ طبیعی است. در اصطلاح علم اصول و منطق، در اصطلاح منطق به آن «کلی مشکک» می‌گویند؛ در اصطلاح علم اصول، «عام اطلاقی» یا «عموم علی البدل» نامیده می‌شود.
کدام فرد از آن مراد است؟ فی‌المثل می‌گویید کرونا؛ بفرمایید، این هم یکی از مصادیق «عدوی» است. کدام فرد دیگر مراد است؟
اکنون با اجازه‌ی شما می‌خواهم به تدریج مباحث را آغاز کنم.
پس این بخش را در خاطر داشته باشید: کرونا یک نوع «عدوی» است؛ یعنی یک بیماری عفونی، ویروسی و واگیردار که سرایت سریعی دارد، و در برخی از افراد که سامانه‌ی دفاعی و ایمنی بدنشان ضعیف است، «مَوْت الْفَجْأَة» و مرگ ناگهانی به همراه می‌آورد.
ملاحظه فرمودید روایات و بیانات علمی را چگونه در کنار هم قرار دادم؟ تمامی این‌ها از روی علم و یقین است، نه آن‌که از روی حدس و فرضیه‌بافی باشد. متوجه شدید؟
بنابراین: علم، عقل و دین، هیچ تضادی با یکدیگر ندارند؛ مشروط بر آن‌که علم، نافع باشد؛ مشروط بر آن‌که عقل، خالص و پیراسته از اوهام و تخیلات باشد؛ مشروط بر آن‌که این شریعت، شریعت حنیف محمدی باشد که تبیین آن از طریق اهل‌بیت عصمت و طهارت (علیهم‌السلام) صورت پذیرفته باشد، نه آن‌که تفسیر و تبیین آن از اشخاص متفرقه اخذ گردد. آیا مطلب به خوبی در ذهنتان نقش بست، ؟ این یک نکته بود.
اکنون به مباحثه‌ی خودمان بازگردیم:
در ادامه‌ی روایاتی که در باب آن هستیم، وارد شده است که چنانچه خورش گوشت تازه‌ی گاو را به همراه برگ چغندر تهیه نمایید، یکی از داروهای سودمند در پیشگیری از جذام و کمک به درمان قطعی جذام است.
روایت را از کتاب «طب الائمه»[3] علامه شُبّر و کتاب «جامع احادیث الشیعة»[4] روایت چهارم قرائت می‌کنم:
«عَنْ أَبِی الْحَسَن ِ (عَلَیْهِ‌السَّلَامُ) قَالَ: مَنْ أَکَلَ مَرَقاً بِلَحْمِ الْبَقَرِ، أَذْهَبَ اللَّهُ عَنْهُ الْبَرَصَ وَ الْجُذَامَ».
اکنون بنا داریم به صورت تخصصی درباره‌ی بیماری جذام سخن بگوییم؛ این مباحث کاملاً تحقیقی است، یادداشت بفرمایید.
جذام چیست و به کجا منتهی می‌شود؟ چنانچه فردی به باکتری جذام و عفونت ناشی از باسیل جذام مبتلا گردد، این بیماری در مدت‌زمان پنج سال پس از ابتلا، خود را نمایان می‌سازد؛ و هنگامی که در پی درمان آن برمی‌آیید، طول دوران درمان آن دو سال به درازا می‌کشد.
آیا این تصویر کلی در ذهن شما شکل گرفت؟ بسیار خب. اکنون مباحثه را قدری پیش ببریم؛ بنا دارم این نکات را توضیح دهم. باز هم یکی از مصادیق عدوی، جذام است.
اما در خاطر داشته باشید، درجات خفیف و متوسط را ملاحظه فرمودید؟ به عنوان نمونه، فردی به جذام مبتلا شده است، اما خودش نیز از بیماری‌اش آگاه نیست؛ زیرا ظهور آثار بیرونی آن پنج سال طول می‌کشد.
پس از پنج سال که علائم در بدن او تثبیت شد، در آن هنگام بیماری بسیار مسری خواهد بود. روایاتی که می‌فرماید: «فَفِرَّ مِنَ الْمَجْذُومِ فِرَارَکَ مِنَ الْأَسَدِ»[5] ، ناظر به زمانی است که علائم بیماری آشکار گشته و فوق‌العاده مسری است و بیمار باید در قرنطینه‌ی کامل قرار گیرد؛ بله، بسیار مسری است و باید در قرنطینه‌ی کامل نگهداری شود. متوجه شدید؟ بسیار خب.
دکتر فاوچی چه سمتی داشت؟ رئیس مرکز بیماری‌های عفونی آمریکا. در گذشته دانشمندی ایرانی به نام دکتر سیادت داشتیم که از سرآمدان این حوزه بود و کرسی استادی داشت؛ انسانی وارسته بود، مرحوم دکتر سیادت در ایران.
ایشان پدر بیماری‌های عفونی ایران بود و خود از اهل تسنن به شمار می‌رفت، اما انسانی بسیار بااخلاق و خداترس بود. سال‌های متمادی در اواخر عمر خویش به درمان بیماران می‌پرداخت؛ مرحوم دکتر سیادت.
اکنون به مباحثه‌ی خودمان بازگردیم.
دوستان همگی با دقت همراهی فرمایید تا جزء به جزء مباحث را به درستی تصویر کنید، دقت بفرمایید:
یک: جذام، یک بیماری باکتریایی است که از مصادیق و افرادِ «عدوی» به شمار می‌رود؛ مفهوم «عدوی» را پیش‌تر برایتان توضیح دادم.
به نام بیماریِ «جذام»؛ که این واژه عربی است: جذام. به نام «خوره»؛ که واژه‌ای اصیل و فارسی است.
واژه‌شناسی تخصصی جذام، شیوه‌های سرایت، تطبیق با کرونا و منابع پژوهشی در پزشکی نوین
نام دیگر این بیماری «هانسن» است که واژه‌ای غربی است، اما در زبان فارسی نیز با همین لفظ به کار می‌رود و حتی پزشکان در تعابیر تخصصی خود از آن به عنوان بیماری هانسن یاد می‌کنند.
در زبان انگلیسی و اصطلاحات پزشکی غربی نیز تلفظ هانسن تلفظی دقیق و مورد استفاده است. در زبان فارسی گاه الفی میان حروف آن افزوده شده و هانسِن تلفظ می‌گردد که اشکالی ندارد؛ حتی اگر پزشکان محترم نیز این‌گونه تعبیر کنند، مانعی ندارد.
نام معادل دیگر آن چیست؟ یادداشت بفرمایید: «لِپروسی». اکنون تمامی واژگان معادل این بیماری را فراگرفتید.
جذام
جذام نوعی بیماری عفونیِ درازمدت است که اعصاب و پوست را مبتلا و درگیر می‌سازد، سبب بروز بی‌حسی و تغییر شکل در چهره می‌گردد، و به مرور زمان موجب از دست رفتن انگشتان دست‌ها و پاها می‌شود.
همان‌گونه که بیان شد، بیماری جذام را بیماری هانسن نیز می‌نامند؛ که نوعی بیماری باکتریایی است و علائم آن بسیار به کندی در بدن نمایان می‌شود (مدت پنج سال).
همچنین دوره‌ی درمان واقعی آن در مدت دو سال به انجام می‌رسد؛ درمان واقعی! نقطه‌گذاری بفرمایید.
اسباب انتقال بیماری جذام؛ این مبحث بسیار بااهمیت است؛ اسباب انتقال بیماری جذام عبارت است از:
نخست: عطسه؛ در حالتی که فرد جلوی دهان خویش را مهار نکند و دستمال قرار ندهد.
دوم: سرفه.
سوم: تماس پوستی.
در خاطر داشته باشید که باکتری‌های بیماری‌زا همواره در محیط‌های مرطوب، به‌ویژه در مخاط‌ها - چه در بخش فوقانی بدن و چه در بخش تحتانی - تکثیر می‌یابند.
یعنی در فضای دهان، فضای بینی، حوزه‌ی سینوس‌های فوقانی، فضای پشت حلق، و حتی در نواحی تحتانی بدن در مجاری دفع سموم؛ این نکات را در ذهن داشته باشید.
ملاحظه می‌فرمایید، این مواضع مجاریِ ورود عفونت‌های باکتریایی به بدن هستند که شخص را به بیماری‌های عفونی مبتلا می‌سازند.
این اسباب را در خاطر نگاه دارید؛ مشاهده فرمودید که بیماری جذام با چه کندی و تأخیری پیشرفت می‌کند.
سرعت پیشرفت کرونا
اما مسأله در خصوص کرونا چگونه است؟ کرونا سرعت سرایت بسیار بالایی دارد. بنابراین، به طریق اولی، به دلیل اولویت و به دلالت فحوی الخطاب، رعایت این سه اصل بهداشتی در کرونا الزامی است؛ چنانچه رعایت نفرمایید، مبتلا خواهید شد.
آیا این نکته در خاطرتان ثبت شد؟ به دلیل اولویت و به فحوی الخطاب؛ هنگامی که در بیماری کندی نظیر جذام رعایت این موازین لازم است، در بیماری‌ای که سریع‌الانتشار و سریع‌الابتلاست و در کوتاه‌ترین زمان انسان را از پای درمی‌آورد، به طریق اولی و به حکم اولویت قطعی باید این تدابیر رعایت شود.
بدین معنا که عطسه و سرفه باید مهار گردد، دستمال در برابر مجاری تنفسی قرار گیرد، یا از ماسک استفاده شود. چنانچه می‌خواهید عملکردی بهداشتی‌تر و پسندیده‌تر داشته باشید، همان‌طور که پیش‌تر به صورت عینی نشان دادم، اندکی گلاب طبیعی بر پشت و روی ماسک خود اسپری فرمایید و سپس استفاده کنید که این روش بسیار پاکیزه‌تر است.
در معارف اسلامی هیچ‌گونه خرافه‌ای وجود ندارد؛ تعبد دینی خالی از تعقل نیست و هیچ شبهه‌ای در این مبانی راه ندارد.
اکنون دوستان، پیرامون بیماری جذام قصد دارم اسناد و مراجع را بیان کنم؛ اسناد تخصصی که تا روز شنبه باید در آن‌ها تتبع و تحقیق نمایید؛ مقصود من صرفِ حفظیات نیست، بلکه انجام کار پژوهشی است.
پیش‌تر بیان کردم که در این عصر، باید برنامه‌ریزی علمی داشت، چرا که دوره‌ی تحقیق و پژوهش است. طلاب و دانشجویان گرامی ما باید در مقام عمل اهل تحقیق و تتبع باشند؛ تا مبادا از مقتضیات زمان عقب بمانید، بلکه با تکیه بر روایات اهل‌بیت (علیهم‌السلام) پیشگام باشید و جوامع علمی دنیا از شما پرسش کنند.
نیازی نیست ما پیرو غرب و شرق باشیم؛ هنگامی که آنان پرسش کنند، شما علاوه بر دانش روز، علوم اهل‌بیت را نیز به آنان عرضه خواهید کرد.
در این صورت به هیچ روی نیازمند شاگردی بیگانگان نخواهید بود؛ اهل پژوهش باشید تا شرق و غرب شاگرد شما شوند.
این سه منبع پژوهشی را یادداشت بفرمایید:
پیرامون بیماری جذام - که همان خوره، هانسن یا لِپروسی است - جهت تحقیق در گام نخست به این سه کتاب مراجعه شود:
نخست (کتاب دایرة المعارف پزشکی خانواده): کتاب دایرة المعارف پزشکی خانواده، تألیف دانشنامه‌ی بریتانیکا در انگلستان؛ دایرة المعارف پزشکی خانواده، بریتانیکا.
نویسندگان
این اثر را در حدود پنجاه تا شصت پزشک انگلیسی تألیف نموده و جمعی از پزشکان ایرانی آن را ترجمه کرده‌اند؛ در مجلدی که به بیماری‌های عفونی اختصاص دارد، توسط دو پزشک ایرانی به فارسی برگردانده شده است.
جلد هشتم از مجموعه‌ی دایرة المعارف، کتاب بیماری‌های عفونی، جلد پنجم؛ صفحات ۷۰۴ و ۷۰۵؛ این دو صفحه باید به دقت مطالعه شود. این اقدام جهت پرورش قوه‌ی دیسکورس و توان استدلال علمی صورت می‌پذیرد.
تذکر
استدلال علمی امری بسیار روشن و منضبط است؛ درست همانند آن‌که کتب منطق را مطالعه می‌کنید؛ صغری، کبری، نتیجه، حاشیه‌ی ملاعبدالله، مبادی علم منطق، و منطق تفتازانی.
یا کتاب گرانسنگ «الاسس المنطقیة للاستقراء» تألیف حضرت آیت‌الله شهید سید محمدباقر صدر؛ که درک آن نیازمند حضور در مقاطع عالی خارج منطق است؛ زمانی که اساتید دانشگاه بغداد به نجف اشرف می‌آمدند و بر مباحث ایراد وارد می‌کردند، انسان در پرتو مباحث ریاضی و فیزیک، عمق و علوّ مبانی منطقی استقراء شهید صدر را به روشنی درمی‌یافت.
در این‌جا نیز در مباحث اصول فقه، از بنده مکدر نشوید، اما فهم کتاب اصول الفقه مرحوم مظفر کار ساده‌ای نیست.
در مقطع سطح سه، طلبه باید کتاب‌های معالم الاصول، اصول الاستنباط، فرائد الاصول (رسائل)، مکاسب و کفایة الاصول را به درستی بخواند و یک دوره‌ی کامل خارج اصول را نزد مجتهدان جامع‌الشرایط طی کند، تا عمق مباحث اصولی را دریابد.
این‌که برخی در پایه‌ی ششم ادعای تسلط بر اصول فقه دارند، صحیح نیست و صرفاً همانند دستگاه ضبط صوت عبارات را حفظ کرده‌اند. از سخن بنده آزرده‌خاطر نشوید، زیرا شما را دوست دارم و خیرخواه شمایم.
بنابراین، این نکات به عنوان مقدمه بیان شد؛ دچار خستگی نشوید، تنها بناست دو صفحه‌ی دیگر مطالعه فرمایید. پیرامون اثر اول، جلد پنجم از دایرة المعارف پزشکی خانواده، توسط دو پزشک محترم - یک پزشک آقا و یک پزشک بانو - ترجمه شده است: سرکار خانم دکتر وجیهه عزیززاده، همین جلد پنجم، زیر نظر جناب آقای دکتر خلیل رحیمی خوش.
بررسی تخصصی میکروب‌شناسی و باکتری‌شناسی جذام در کتاب میکروبیولوژی پزشکی جاوِتز
دوم (میکروب‌شناسی پزشکی):
کتاب دوم جهت تعمیق پژوهش‌ها، در حوزه‌ی فوق تخصصیِ میکروبیولوژی است. دانش میکروب‌شناسی؛ دیروز توضیح دادم که میکروب‌شناسی یک اسم جنس است و عناوینی چون باکتری، ویروس، باسیل و آمیب از زیرمجموعه‌های آن به شمار می‌روند؛ درست است؟ بسیار خب.
کتاب «میکروب‌شناسی پزشکی»؛ همان‌طور که فرهنگ لغت «المنجد» یا «المعجم» در حوزه‌های علمیه در زبان‌های عربی و فارسی جایگاهی مرجع و همیشگی دارد، این کتاب نیز در حوزه‌ی فوق تخصصی میکروبیولوژی چنین جایگاهی دارد. مقصود من این است که موضوع به درستی در ذهن تصویر شود.
نویسندگان کتاب
این کتابِ میکروب‌شناسی پزشکی را شش تن از پزشکان برجسته‌ی خارجی نگاشته‌اند و چهارده تن از پزشکان ایرانی آن را ترجمه کرده‌اند؛ همین یک مجلد قطور را شش پزشک خارجی تألیف نموده و چهارده پزشک ایرانی به فارسی برگردانده‌اند.
چنانچه از هر گروه دو تن را نام ببریم کفایت می‌کند؛ از میان مؤلفان خارجی: دکتر جاوِتز - که این کتاب با عنوان «میکروب‌شناسی پزشکی جاوِتز» شهرت دارد -، دکتر ادلبرگ، و دکتر مِلنیک.
از میان چهارده پزشک ایرانی که اثر را ترجمه فرموده‌اند، به عنوان نمونه دو تن را ذکر می‌کنم: جناب آقای دکتر محمدکریم رحیمی و جناب آقای دکتر عمید اطهری؛ این دو نفر از آن جمع چهارده‌نفره هستند و مشخصات دوازده استاد دیگر نیز در کتاب درج شده است که همگی از اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های معتبر کشور می‌باشند.
بخش سوم کتاب
اکنون جهت دستیابی دقیق به مبحث در این کتاب، مشخصات و نشانه‌ی آن را یادداشت بفرمایید:
بخش سوم از این کتاب؛ یعنی بخش سومِ میکروب‌شناسی پزشکی، بخش سوم - که کلمه‌ی «سوم» در رسم‌الخط فارسی فاقد تشدید است و بر اساس فصاحت نگارش می‌یابد - تحت عنوان: «باکتری‌شناسی پزشکی».
پیش‌تر بیان کردم که جذام یک بیماری باکتریایی است، بنابراین در بخش باکتری‌شناسی پزشکی قرار دارد. همانند ساختار آموزشی ما در حوزه‌ی علمیه که فصول مباحث مشخص است، در این کتاب نیز دسته‌بندی فصول با دقت تدوین شده است؛ درست است، اکنون به کدام فصل مراجعه شود؟ فصل نهم.
مبحث اختصاصیِ فصل نهم چیست؟
«بیماری‌زاییِ عفونت باکتریایی»؛ بدین معنا که عفونت ناشی از باکتری‌های بیماری‌زا برای انسان ایجاد می‌گردد.
گاه عفونت ناشی از ویروس‌های بیماری‌زا در انسان پدید می‌آید؛ نظیر بیماری کووید-۱۹ (کرونا).
و گاه عفونت ناشی از باکتری‌های بیماری‌زاست که در بدن انسان عوارض ایجاد می‌کند؛ درست مانند آنچه در این‌جا برای شما به نگارش درآوردم.
هنگامی که به این بخش مراجعه فرمودید ای دوستان، به صفحه‌ی ۲۱۵ بنگرید؛ هر صفحه دارای دو ستون متنی است، در ستون دوم، اواسط ستون را بررسی کنید؛ بله، اواسط ستون دوم از صفحه‌ی ۲۱۵.
اکنون این عبارت تخصصی را دقت فرمایید؛ مباحث از دیدگاه فوق تخصصی میکروبیولوژی، شاخه‌ی باکتری‌شناسی پزشکی و در بخش بیماری‌زاییِ عفونت باکتریایی خاص تبیین می‌گردد. نام آن باکتری چیست؟ نام عاملی که بیماری جذام را به وجود می‌آورد را دقت بفرمایید.
«مایکوباکتریوم»
در تلفظ غربی «مِیکوباکتریوم» خوانده می‌شود و در میان پزشکان و متون ترجمه‌شده‌ی فارسی معمولاً «مایکوباکتریوم» تلفظ می‌گردد که هر دو وجه آن در عرف پزشکی صحیح و پذیرفته است.
نام کامل علمی آن: «مایکوباکتریوم لِپره»؛ که عامل مستقیم بیماری جذام است؛ یعنی عفونت ناشی از باسیل جذام. آیا مطلب روشن شد؟
آیا می‌توانید برای تقریب به ذهن مثال دیگری ذکر کنید؟ روز گذشته دو نمونه بیان کردم، نظیر بیماری «سل» که عمدتاً سل ریوی است. اکنون در مبحث تخصصی باکتری‌شناسی، مطلبی را درون پرانتز قرار دهید تا برای مباحثات آتی نیز تصویر روشنی داشته باشید:
«مایکوباکتریوم بوویس» (که بوویس به معنای گاوی است)؛ این باکتری عامل نوعی از بیماری سل است.
گونه‌ی دیگر آن: «مایکوباکتریوم توبرکلوزیس» است که آن نیز عامل سل به شمار می‌رود. عفونت حاصل از این باکتری‌ها، عفونت ناشی از باسیل سل نامیده می‌شود؛ خواه سل ریوی باشد، خواه سل استخوانی، سل خونی یا سل گوارشی و روده‌ای.
پیش‌تر داروی آن را بیان داشتم و ان‌شاءالله چنانچه در جلسه‌ی شنبه فرصت شد، به شیوه‌های درمانیِ اقسام پنج‌گانه‌ی سل اشاره خواهم کرد؛ اکنون از موضوع اصلی مباحثه فاصله نگیریم.
این مشخصاتِ کتاب دوم بود.
سوم (آی‌سی‌دی-۱۰): سومین کتاب تحقیقاتی که مورد بررسی قرار می‌دهید، اثری پژوهشی در تراز بین‌المللی و منتشره از سوی سازمان بهداشت جهانی است.
این منبع سوم را نیز یادداشت بفرمایید، تا پژوهشگران گرامی آگاه باشند که در حوزه‌های علمیه تمامی منابع پژوهشیِ تخصصی به دقت مورد بررسی و مطالعه قرار می‌گیرد؛ درود بر عالمان مذهب تشیع و درود بر دانشگاهیان عزیزی که در مسیر ولایت فقیه گام برمی‌دارند.
سومین منبع پژوهشی را دقت فرمایید: کتاب «آی‌سی‌دی-۱۰» (ICD-10)؛ اثری با استاندارد جهانی و به زبان انگلیسی از انتشارات سازمان بهداشت جهانی؛ کتاب آی‌سی‌دی-۱۰، مجلد
اول. عنوان این کتاب اختصاری دقیقاً به چه معناست؟
«طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها و مشکلات بهداشتی». این اثر تا کنون چندین نوبت مورد بازنگری قرار گرفته است و ما ویرایش دهم آن را مبنا قرار داده‌ایم. تألیف سازمان بهداشت جهانی، با ترجمه‌ی جناب آقای دکتر رضا صفدری و سرکار خانم دکتر ناهید رمضان‌قربانی.
اکنون برای آن‌که از موضوع اصلی مباحثه فاصله نگیریم، یادآور می‌شوم که بحث ما پیرامون بیماری جذام است. جهت دستیابی به مبحث جذام در این کتاب مرجع: به صفحه‌ی ۱۲۶ مراجعه فرمایید؛ فصل اول تحت عنوان «بیماری‌های عفونی و انگلی»، ذیل بلوک شماره‌ی A30؛ که با حرف لاتین A و عدد ۳۰ مشخص گردیده است تا بتوانید به سرعت به مدخل مربوطه در کتاب دست یابید. این بخش به بررسی «عفونت ناشی از باسیل جذام» اختصاص دارد؛ درست شد؟ همان‌گونه که پیش‌تر بیان شد، این بیماری به محض آشکار شدن علائم بالینی، فوق‌العاده مسری خواهد بود.
پیش‌تر به عنوان جمله‌ای معترضه و خارج از بحث اصلی به مبحث سل اشاره داشتم؛ چنانچه بخواهید مبحث سل را نیز در همین کتاب مرجع بیابید، یادداشت بفرمایید: بیماری سل نیز در زمره‌ی بیماری‌های باکتریایی قرار دارد و در صفحه‌ی ۱۱۷، فصل اول (بیماری‌های عفونی و انگلی)، ذیل بلوک‌های A15 تا A19 تدوین شده است؛ شماره‌های لاتین و معادل‌های آن را به خاطر داشته باشید تا به سهولت جایگاه مبحث را یافته و به مطالعه‌ی تفصیلی بپردازید.
بسیار خب، اکنون این پرسش مطرح است که در دانش پزشکی نوین و در حوزه‌ی تخصصی و فوق تخصصی بیماری‌های عفونی، چه داروهایی جهت درمان جذام تجویز می‌گردد؟
در این مقطع قصد ورود به اسامی تفصیلی داروها را ندارم، بلکه به اختصار توضیح می‌دهم.
درمان از طریق آنتی‌بیوتیک‌ها (درمان با داروهای ضدباکتری وچرک‌خشک‌کن‌های شیمیایی)
همین یک عبارت کلی را به یاد بسپارید؛ جزئیات دارویی آن در پزشکی نوین مشخص است و در این‌جا نیازی به اطاله‌ی کلام نیست.
بنابراین در پزشکی نوین، پروتکل درمانی جذام مبتنی بر آنتی‌بیوتیک‌ها، آن هم آنتی‌بیوتیک‌های صناعی و شیمیایی است. حال به اصل مباحثه‌ی خودمان بازگردیم که روز گذشته نیز قصد تبیین آن را داشتم و محور گفت‌وگوی ماست... .