موضوع: اصول العملية/ تبیین «بیان دوم» مرحوم شیخ انصاری در مجاری اصول چهارگانه /
تبیین «بیان دوم» مرحوم شیخ انصاری در مجاری اصول چهارگانه
در این بیان، مجاری اصول بر اساس حصر عقلی (دوران بین نفی و اثبات) به ترتیب زیر دسته‌بندی می‌شوند:
1. استصحاب: شک+حالت سابقه ملحوظه
2.اصالت البراءة: شک+عدم حالت سابقه ملحوظه+شک در اصل تکلیف
3.اصالت الاشتغال (احتیاط): شک+عدم حالت سابقه ملحوظه+ شک در مکلف‌به+امکان حتیاط
4. اصالت التخییر: شک+عدم حالت سابقه ملحوظه+شک در مکلف‌به+عدم امکان احتیاط
مقایسه و وجوه تفاوت بیان اول و بیان دوم شیخ انصاری
بین بیان اول و دوم مرحوم شیخ انصاری، دو تفاوت اساسی وجود دارد:
تفاوت اول (ترتیب اصول):
در بیان اول، اصلِ دوم پس از استصحاب «اصالت التخییر» بود؛ اما در بیان دوم، اصلِ دوم «اصالت البراءة» است.
تفاوت دوم (موقعیت ساختاری اصالت التخییر):
در بیان اول، اصالت التخییر هم‌عرض و قسیمِ سایر اصول قرار داشت؛ اما در بیان دوم، اصالت التخییر زیرمجموعه و قسمی از «شک در مکلف‌به» محسوب می‌شود.
اشکال مرحوم آخوند خراسانی به بیان دوم شیخ انصاری اشکال تداخل اقسام:
مرحوم آخوند در حاشیه *درر الفوائد* بر بیان دوم شیخ اشکال کرده که عبارت شیخ دچار ابهام بوده و موجب تداخل میان موارد «برائت» و «تخییر» می‌شود
تحلیل تفکیکی شک در تکلیف:
1. شک در جنس تکلیف (مانند دوران بین حرمت و اباحه که قدر مشترکی ندارند): مجرای اصالت البراءة است.
2. شک در نوع تکلیف (مانند دوران بین وجوب و حرمت در یک عمل مشخص): مجرای اصالت التخییر است.
نتیجه نقد:
به دلیل اطلاق و ابهام عبارت شیخ در به‌کارگیری واژه «شک در تکلیف»، هر دو حالت را شامل شده و مرز میان برائت و تخییر در هم می‌آمیزد.