موضوع: تفسیر موضوعی/حلم و غضب /روایات باب حلم و غضب

این جلسه به بررسی روایات مرتبط با رذیله خشم و نقطه مقابل آن یعنی صفت حلم و بردباری اختصاص دارد. این مباحث، هشتمین و آخرین مورد از روایات این باب است که پس از بررسی آیات اخلاقی قرآن، به عنوان تتمیم فایده ارائه می شود.

اهمیت عمل در کنار علم

- معیار ورود به بهشت، عمل است نه صرف علم: ﴿ادخلوا الجنة بما کنتم تعملون﴾[1]

- به فرموده آیت الله جوادی آملی، برخی در دنیا در صف علما بودند اما در محشر به دلیل عمل نکردن به علم، صفشان جدا می شود.

- علم و معارف، مقدمه ای برای عمل هستند

روش تفسیر روایی

- روایات، مفسر آیات قرآن هستند

- کلمات اهل بیت علیهم السلام متمم آیات اخلاقی قرآن محسوب می شوند

- پس از بررسی آیات در جلسات متعدد، روایات به عنوان تکمیل فایده ارائه می شوند

روایات خشم و غضب

روایت اول: خشم، پاره آتشی از شیطان

متن روایت: «الغضب جمرة من الشیطان»[2]

(خشم، پاره آتشی از ناحیه شیطان است)

- انسان هنگام خشم، شعبه ای از شیطان می شود

- همان طور که اطلاق شیطان به انسان در کوچه و بازار توهین محسوب می شود، در لحظه خشم نیز انسان واقعاً شعبه ای از شیطان است

- آگاهی از این حقیقت، یکی از راه های نجات از خشم است؛ انسان باید بداند در آن لحظه در دام و خیمه شیطان است و بیرون بیاید

روایت دوم: خشم، فاسدکننده ایمان

«الغضب یفسد الایمان کما یفسد الصبر العسل»[3] (غضب ایمان را فاسد می کند همان طور که صبر، عسل را فاسد می کند)

صبر در این روایت، داروی گیاهی تلخی است که اگر در عسل ریخته شود، آن را از بین می برد.

- همان طور که یک لیوان آب، لپ تاپ یا گوشی موبایل را از بین می برد، غضب نیز ایمان را فاسد می کند

- انسان برای امور دنیوی (موبایل، لپ تاپ، کسب و کار) حساسیت و زحمت فراوان دارد، اما برای مراتب ایمان جدیت لازم را ندارد

- مثال: دانش آموزان برای کنکور از یک سال قبل تلاش می کنند، اما برای مراتب ایمان (مانند ابوذر و سلمان) چنین تلاشی نمی کنند

- مثال: کاسب برای حفظ سیب زمینی و پیاز از آب گرفتگی دغدغه دارد، اما برای حفظ ایمان چنین دغدغه ای ندارد

- در حادثه عاشورا، عده ای به طمع چند سیب زمینی و پیاز به جبهه عمر سعد پیوستند

- نتیجه: هنگام خشم، باید حساب کرد که طرف حساب، ایمان خود انسان است نه دیگران

روایت سوم: دشمن ترین دشمنان

«اعدی عدوک نفسک التی بین جنبیک»[4] (دشمن ترین دشمنان تو، خشم و شهوت توست)

- دو دشمن اصلی انسان: غضب و شهوت

- هر کس این دو را مدیریت کند (کنترل خشم و کنترل شهوت)، درجه ایمانش بالا می رود

- کنترل شهوت و غضب، مرتبه ایمان را ارتقا می دهد

- آلوده شدن به خشم و غضب، مانع چشیدن مزه ایمان است

- کسی که خشم را کنترل کند، مزه ایمان را می چشد؛ مزه ای که با هیچ مزه فیزیکی قابل مقایسه نیست

- تفاوت: با شنیدن نام غذاها (چلوکباب، قرمه سبزی) مزه در ذهن تداعی می شود، اما با شنیدن کلمه ایمان، در دل بسیاری هیچ حسی ایجاد نمی شود.