موضوع: المقصد الثالث:فی المفاهیم/انواع مفاهیم /مفهوم شرط

ما در تعریف مفهوم بحث کردیم رسیدیم به انواع مفاهیم.

اولین آنها مفهوم شرط هست

سوال: آیا جمله شرطیِّة دارای مفهوم هست یا خیر؟

مثلاً جمله ان جاءکَ زیدٌ فاکرمه بدون شک دلالت منطوقی دارد اگر مجی زید محقق شد وجوب اکرامش نیز محقق می شود، آیا مفهوم دارد؟یعنی جمله شرطیه آیا دلالت می کند بر انتفاء عند الانتفاء.

در بعضی از موارد حتما جمله شرطیة مفهوم دارد:مثل آیه: لو کان فیهم آلهةً الا الله لفسدتا.

شیخ حر عاملی در کتاب الفوائد الطوسیة می فرمایند: ما در قرآن 128 آیه داریم که مفهوم ندارد.

علت تامه بوجود آمدن فساد وجود اله های متعدد هست وعلت تامه بوجود آمدن صحت وجود یک اله واحد است.

من باب نمونه می فرماید:

1)مثل آیه شریفه: ﴿فاذا قضیتم مناسککم فاذکروالله﴾[1] که این آیه مفهوم ندارد.

2)یا مثل آیه : ﴿فاذا امِنتم فاذکرو الله﴾ .[2]

ویا مثل3) آیه ﴿فاذا اطمئننتم فاقیموا الصلاة﴾[3]

ویا مثل4)﴿ان الذین آمنوا اذا مستهم طائفٌ من الشیطان فتذکروا.﴾[4]

ویا مثل5)﴿اطیعوا الله ورسوله ان کنتم مومنین﴾[5]

*که تمام این آیات مفهوم ندارند.

سوال: آیا جمله شرطیه دارای مفهوم هست یا نه؟

اینجا اقوال متعدد هست، قبل از بیان اقوال باید ببینیم در جائی که دلالت بر مفهوم دارد آیا دلالتش وضعیست یا به کمک مقدمات حکمت وقرینه عامه هست؟

باید چهار امر ثابت شود تا بگوئیم جمله شرطیه دارای مفهوم هست:

1)باید بین تالی ومقدم ملازمه وجود داشته باشد:

واین لزوم بر چهار قسم است:

الف) مقدم علت تامه تالی باشد ان کانت الشمس طالعه فالنهار موجودٌ

ب) تالی علت برای مقدم باشد مثل: ان کان النهار موجوداً فالشمس طالعة

ج) مقدم ویا تالی علت هیچکدام نیستند بلکه هر دو معلول علت ثالثی هستند مثل: ان کان النهار موجوداً فالضُوء موجودٌ چون نهار وضوء نهار هر دو معلول طلوع شمسند.

د)لزوم بین مقدم وتالی در بعضی موارد به صورت تضایُف باشد مثل:اُبُوَّت وبُنُوَّت .

2)ترتُّب وجود داشته باشد یعنی تالی ثبوتاً بر مقدم ترتُّب داشته باشد.

3) علیت وجود داشته باشد.

4)باید علیت منحصره باشد مثل: ان جاءکَ زیدٌ فاکرمه.

*خود صاحب کفایة (ره) معتقدند که جمله شرطیِّة مفهوم ندارد.