موضوع: مقصد سوّم: درباره‌ حجّت/باب اوّل: درباره قطع/جهت دوّم

اشکال بر انظار ثلاثه از طرف محقّق اصفهانی:

صغریٰ: قطع موضوعی وصفی طبق دو بیان نظریّه اوّل و قطع موضوعی طریقی طبق دو نظریّه اخیر، ملاحظه‌ی قطع بدون ملاحظه‌ی حقیقت و ماهیّت آن است.

توضیح: حقیقت و ماهیّت قطع، انکشاف تامّ واقع است و ملاحظه‌ی انکشاف بدون ملاحظه انکشاف شیئ معقول نیست لانّ حقیقة الانکشاف مقولة لا یعقل الّا متعلّقة بشیئ. با حفظ این نکته، در قطع موضوعی وصفی طبق بیان اوّل، جنبه کشف قطع ملاحظه نشده و طبق بیان دوّم، جنبه‌ی انکشاف شیئ ملاحظه نشده است و این دو، یعنی ملاحظه قطع بدون ملاحظه‌ی حقیقت و ماهیّت آن. و در قطع موضوعی طریقی طبق نظریّه دوّم و سوّم، جنبه‌ی تامّ ملاحظه نشده است و این، یعنی ملاحظه‌ی قطع بدون ملاحظه‌ی حقیقت و ماهیّت آن.

کبریٰ: ملاحظه‌ی قطع بدون ملاحظه‌ی حقیقت و ماهیّت آن، معقول نیست (لانّ حفظ الشیئ مع قطع النّظر عمّا به هو هو محال کحفظ الانسان بما هو انسان مع قطع النّظر عن انسانیّة).

نتیجه: قطع موضوعی وصفی طبق دو بیان نظریّه اوّل و قطع موضوعی طریقی طبق دو نظریّه اخیر، معقول نیست. بنابراین، قطع موضوعی فاقد دو قسم است.

اقول:قطع که همان انکشاف تامّ واقع است، نسبتی با قاطع و نسبتی با مقطوع دارد. اگر نسبت آن با قاطع ملاحظه شود، قطع موضوعی وصفی و اگر نسبت آن با مقطوع ملاحظه شود، قطع موضوعی طریقی است و در هیچیک از این دو ملاحظه، ملاحظه قطع بدون ملاحظه حقیقت و ماهیّت آن نیست. و لذا اشکال محقّق اصفهانی بر این بیان وارد نخواهد بود.