موضوع: کتاب الدیات/فصل سوم: دیه جراحات /مطلب اوّل: احکام جراحات سر و صورت «4»
در هر صورت در مورد حکم جراحت حارصه به اتّفاق فقهاء یک صدم دیه کامل یعنی یک شتر ثابت میگردد و تنها از ابن جنید اسکافی نقل شده است که دیه آن یک دویستم دیه کامل یعنی نصف شتر میباشد و لکن هیچ مستندی برای آن وجود ندارد، مضاف بر اینکه روایت منصور بن حازم که در گذشته در عبارت مسالک الأفهام به آن اشاره شد[1] دلالت بر نظریّه رایج و مشهور دارد لذا صاحب جواهر در ادامه عبارت گذشته میفرمایند: «و لکن فیها أجمع بعیر کما عن المشهور بل علیه عامّة المتأحّرین بل لم أجد فیه خلافا إلّا ما یحکی عن الإسکافي من أنّ فیها نصف بعیر و هو مع شذوذه لم نعرف له مستندا فضلا عن کونه صالحا لمعارضة خبر منصور بن حازم عن الصادق(ع) الذی هو إن لم یکن صحیحا فقریب منه و مع ذلک منجبر بما عرفت: «في الحرصة شبه الخدش بعیر» »[2] .
خلاصه آنکه در مورد عنوان حارصه یعنی جراحتی که بر سر یا صورت وارد شود و در حدّ خراش بر پوست باشد و خونی جاری نشود، به اتّفاق فقهاء یک شتر یعنی یک صدم دیه کامل ثابت خواهد شد لذا قانونگذار نیز در ادامه بند الف از مادّه ۷۰۹ برای جراحت حارصه یک صدم دیه کامل را ثابت مینماید.
تکملة
در ما نحن فیه سؤالی مطرح میگردد و آن اینکه دیه مذکور در مورد جراحت حارصه و همچنین جراحات دیگر مانند دامیه و باضعه آیا اختصاص به مرد دارد که دیه آن دیه کامل است و در نتیجه در مورد زن نصف آن دیه مثلا در حارصه یک دویستم دیه ثابت میگردد کما اینکه دیه زن در قتل نفس نصف دیه مرد است یا اینکه در دیه مذکور هیچ تفاوتی بین مرد و زن وجود نداشته و در تمام موارد یک صدم دیه کامل ثابت میشود؟
صاحب جواهر در ادامه عبارت گذشته میفرمایند: «نعم في کشف اللثام و غیره، مقتضی إطلاقه کالفتاوی عدم الفرق في ذلک بین الذکر و الأنثی لکن عن الغنیة و الإصباح و الجامع التعبیر بأنّ فیه عشر عشر الدیة قال[3] : و هو یقتضي الفرق بینهما ...»[4] یعنی در کتاب کشف اللثام و برخی منابع دیگر، آمده است، از ظاهر کلمات فقهاء استفاده میشود که در دیه شجاج، بین زن و مرد فرقی نیست؛ همانگونه که بسیاری از فتاوی به صورت مطلق وارد شده است و ظهور در این دارند که در دیه شجاج، تفاوتی بین زن و مرد نمیباشد ولی با این وجود در بعضی از کتب فقهی مثل غنیه إبن زهره[5] ، إصباح کیدری و جامع ابن سعید حلّی«رحمةاللّهعلیهم» از تعبیر مذکّر استفاده شده و گفتهاند: «و فیه عشر عشر الدیة» و از این تعبیر ممکن است که چنین به نظر برسد که چون دیه در زن و مرد متفاوت است، پس در این جراحات هم باید متفاوت باشد لذا یک صدم دیه کامل در جراحت حارصه، اختصاص به مرد دارد و در مورد زن نصف آن یعنی یک دویستم دیه کامل ثابت خواهد شد.