موضوع: کتاب الديات/فصل سوم: دیه جراحات /مطلب اوّل: احکام جراحات سر و صورت«2»
(الحارصة و هی القاشرة للجلد و فیها بعیر)
بیان عنوان اوّل: حارصه
مصنّف در مورد تعریف عنوان حارصه در ما نحن فیه میفرمایند: «و هی القاشرة للجلد» و شارح در مسالک الأفهام در این زمینه میفرمایند: «هی التي تشقّ الجلد قلیلا نحو الخدش و تسمّی الحرصة أیضا»[1] . یعنی حارصه زخمی است که فقط پوست را خراش میدهد و لایه رویی آن را میکَند.
صاحب جواهر بعد از بیان تعریفات متعدّد از فقهاء و لغویّون در پایان میفرمایند: «الذی یظهر لي أنّ الحارصة هی التي تقشر الجلد من دون إدماء و إن کان لها أفراد مختلفة»[2] . یعنی به نظر من حارصه آن زخمی است که پوست را میخراشد و میکَند، بدون آنکه خون جاری شود؛ هرچند ممکن است مصادیق و صورتهای متفاوتی داشته باشد.
حضرت امام در تحریر الوسیلة در تعریف این عنوان میفرمایند: «الأوّل: الحارصة - بالمهملات - المعبّر عنها في النصّ بـ«الحَرصة» و هی التي تقشر الجلد - شبه الخدش - من غیر إدماء ...»[3] . یعنی جراحت حارصه که از آن در روایت به عنوان حرصه یاد شده جراحتی است که مانند خراش بوده و باعث خارج شدن خون نمیشود.
قانونگذار نیز در بند الف از مادّه ۷۰۹ در این زمینه میفرماید: «حارصه: خراش[4] پوست بدون آنکه خون جاری شود ...».
خلاصه آنکه عنوان حارصه که مرتبه قبل از عنوان دامیه میباشد به شکافتن پوست و خراشیدن آن، بدون جاری شدن خون اطلاق میگردد.