موضوع: اخلاق ولایی_ توحیدی/لزوم قدرشناسی و حُسن استفاده از نعمت‌های الهی /اقسام شکر نعمت

1- لزوم قدرشناسی و حُسن استفاده از نعمت‌های الهی

حدیث اخلاقی امروز کلام دُرَرْبار حضرت امام رضا (علیه‌السلام) به روایت جناب علی‌ابن‌شعیب است. جناب علی‌ابن‌شعیب می گوید: بر حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا (علیه‌السلام) وارد شدم. حضرت به من این جمله را فرمودند: قال (علیه‌السلام) «يَا عَلِيُّ أَحْسِنُوا جِوَارَ اَلنِّعَمِ فَإِنَّهَا وَحْشِيَّةٌ مَا نَأَتْ عَنْ قَوْمٍ فَعَادَتْ إِلَيْهِمْ»؛[1] جناب علی‌ابن‌شعیب! مصاحبت با نعمت‌ها را نیکو بشمار و اگر نعمتی در دست توست، مراقبت کن - همین نعمت تحصیل و تدریس و تدرسی که بحمدالله دارید، نعمت سلامتی و از همه مهمتر نعمت ولایت. الآن نعمتهای مختلفی دست ما است. اگر بخواهیم نعمت‌ها را بشماریم، قابل شمارش نیست؛ ﴿لا تحصوها﴾.[2] همه‌ی وجودمان نعمت الهی است - حضرت فرمودند: همراهی با نعمت‌ها را نیکو بشمار. احسان داشته باش؛ احسان در اینجا یعنی انسان نعمت را ببیند و از آن استفاده کند و شکرگزار آن باشد. «فإنها وحشیه»؛ چقدر حضرت تعبیر زیبایی دارند! فرمودند: نعمت، وحشی است. یعنی زود از دست آدم می‌رود. شما اگر یک حیوان وحشی را بگیرید، به محض اینکه مراقبتش نکنید، فرار را بر قرار ترجیح می‌دهد. حضرت فرمودند: نعمت، وحشی است؛ مراقب باشید این نعمت را از دست ندهید و با زحمت و مشقت هم نگهش دارید. شکر نعمت را به جا بیاورید. نعمت از دست شما فرار می‌کند؛ وحشی است. «و ما نَأَت عن قوم فعادت إلیهم»؛ هر نعمتی که از دست هر کسی برود، دیگر به سوی آنان بر نمی‌گردد؛ خیلی تعبیر عجیبی است! ﴿لَئِن شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِن كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ﴾.[3]

2- اقسام شکر نعمت

2.1- شکر لفظی

مراقب باشیم شکر نعمت را انجام دهیم. شکر نعمت هم اقسامی دارد. یک شکر نعمت، شکر لفظی است که الحمدلله و شکرالله بگوییم. امام معصوم (علیه‌السلام) فرمودند: «سجده بعد از نماز، تکمیل و اکمال نماز است؛ اگر می خواهید نمازتان کامل شود، سجده شکر را انجام دهید».[4] چنانچه حضرت در جای دیگر فرمودند: «نافله هم تکمیل نماز است»؛[5] چه نماز واجب و چه مستحبی. یک شکر، شکر زبانی است.

2.2- 2وشکر قلبی و شکر فعلی

یک شکر، شکر قلبی است و یک شکر، شکر فعلی است. ما در شکر لفظی، حرف تشکر از خدا را می‌زنیم. در شکر فعلی، کارمان سپاس‌گزاری است. خدا اگر نعمت فراغت داده، فرصت‌ساز می‌شویم، نه فرصت‌سوز. از وقت‌مان استفاده می‌کنیم. ما الآن باید از وقت‌مان خیلی استفاده کنیم. ما خیلی کار نشده در تفسیر و فقه و اصول و عرفان و اخلاق داریم. نکند وقت‌مان را تلف کنیم. از همه مهم‌تر شکر قلبی است. شکر قلبی این است که کاری کنیم که دل متوجه حضرت حق باشد؛ راضی به رضای او باشد. رضا دو مرحله دارد؛ یکی اینکه خدا از انسان راضی باشد و یکی اینکه انسان از خدا راضی باشد. رضایت انسان از خدا خیلی عجیب است! ﴿رضی الله عنهم و رضوا عنه﴾.[6] در زیارت امین‌الله که اکثرش دعا است، می‌خوانیم خدایا من را طوری قرار بده که «مطمئنة بقدرک راضیة بقضائک»[7] باشم.

اعزه محترم! برنامه‌ریزی کنید وقت‌تان را هدر ندهید که عمر بر نمی‌گردد و نعمت، فرّار و وحشی است؛ این فراری وحشی را با مراقبت و مواظبت نگه دارید. ان‌شاءالله ما هم در این دعا با شما شریک باشیم و برنامه ریزی کنیم که وقت‌مان تلف نشود.