موضوع: اخلاق ولایی_ تربیتی/نکات تربیتی امام باقر علیه‌السلام /

1- نکات تربیتی امام باقر علیه‌السلام

حدیثی که محضرتان تقدیم می‌شود، یکی از فرمایشات با عظمت حضرت امام صادق (علیه‌السلام) است که روش تربیتی پدر بزرگوارشان، یعنی حضرت امام باقر (علیه‌السلام) را مطرح می‌فرمایند:

«قَالَ لِي يَا بُنَيَّ مَنْ يَصْحَبْ صَاحِبَ اَلسَّوْءِ لاَ يَسْلَمْ وَ مَنْ لاَ يُقَيِّدْ أَلْفَاظَهُ يَنْدَمْ وَ مَنْ يَدْخُلْ مَدَاخِلَ اَلسَّوْءِ يُتَّهَمْ».[1]

1.1- معنای تأدیب

«أدبنی أبی بثلاث»؛ پدرم - امام باقر (علیه‌السلام) - مرا به سه چیز، ادب فرمودند. ادب در لغت عربی یعنی حد و حدود شیء را بیان کردن. و ادب را ادب می‌گویند، به خاطر اینکه انسان، حدود خود را با دیگران مشخص می‌کند و همان‌طور که در ضرب‌المثل، معروف است: پایش را از گلیم خود، درازتر نمی‌کند. این معنای تأدیب است. و تأدیبی که در روایات آمده این است که انسان، حد و حدود افعال و رفتار و کردار خود را مشخص و مراقبت کند. این سه چیز خیلی مهم است و جا دارد برای خودمان و بستگان‌مان و دوستان‌مان و فرزندان‌مان و هر کس که نسبتی و تعلق دوستی با او داریم، برایش پیاده کنیم.

1.2- پرهیز از همنشینی با انسان‌های بد

«مَنْ يَصْحَبْ صَاحِبَ اَلسَّوْءِ لاَ يَسْلَمْ»؛ امام صادق (علیه‌السلام) از امام باقر (علیه‌السلام) نقل می‌کنند که حضرت فرمود: پسرجان من - مؤدَّب از مؤدِّب نقل می‌کند. کسی که تأدیب شده، از کسی که تأدیب می کند، و هر دو معصوم هستند، بیان می‌کند و حالاتش را نقل می کند - کسی که با همنشین بد، همنشینی کند، هیچ موقع سالم نمی‌ماند. یعنی مراقب همنشینت باش. رسول گرامی (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در جمله‌ای فرمودند: «اَلْمَرْءُ عَلَى دِينِ خَلِيلِهِ».[2] دوست می‌تواند برای انسان، دین بسازد. این‌قدر دوست، مهم است. پس اعزه‌ی من، مراقب همنشین باشید. با هر کسی همنشینی نکنید.

1.2.1- پرهیز از زیاده‌گویی و رها کردن زبان

«و من لم یُقَیِّد ألفاظَه یندم»؛ کسی که از الفاظ خود مراقبت نکند و هر چه آمد بگوید، پشیمان می‌شود. زبان سرخ، سر سبز بر باد می‌دهد. گاهی این‌قدر ندامت پیش می رود که حتی جان هم در خطر می‌افتد.

1.3- پرهیز از وارد شدن در موارد و مکان‌های تهمت

سفارش سوم: «و من یدخل مداخل السوء یتهم»؛ هر کس در موارد تهمت وارد شود، متهم می‌شود. به تعبیر امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، حضرت فرمودند: «إتقوا مِن مواضع التُّهَم»؛[3] انسان باید از مواضع تهمت پرهیز کند و برخی موارد، اصلا ورود نکند، تا مورد اتهام واقع نشود.

ان‌شاء‌الله این سه مطلب مؤدبانه از مؤدَّبی که امام صادق (علیه‌السلام) هستند، از مؤدِّبی که امام باقر (علیه‌السلام) هستند، در روان ما تأثیر خاصی داشته باشد و سیره زندگی خود را این‌گونه قرار دهیم.