موضوع: اخلاق ولایی/ادامه خطبه متقین(قسمت هجدهم) /گام ها و منازل سیر و سلوک خطبه متقین

1- منازل سیر و سلوک در خطبه متقین_قسمت هجدهم

«فَمِنْ عَلاَمَةِ أَحَدِهِمْ أَنَّكَ تَرَى لَهُ قُوَّةً فِي دِين، وَحَزْماً فِي لِين، وَإِيمَاناً فِي يَقِين، وَحِرْصاً فِي عِلْم، وَعِلْماً فِي حِلْم، وَقَصْداً فِي غِنًى، وَخُشُوعاً فِي عِبَادَة، وَتَجَمُّلا فِي فَاقَة، وَصَبْراً فِي شِدَّة، وَطَلَباً فِي حَلاَل، وَنَشَاطاً فِي هُدًى، وَتَحَرُّجاً عَنْ طَمَع. يَعْمَلُ الأعْمَالَ الصَّالِحَةَ وَهُوَ عَلَى وَجَل. يُمْسِي وَهَمُّهُ الشُّكْرُ، وَيُصْبِحُ وَهَمُّهُ الذِّكْرُ. يَبِيتُ حَذِراً وَيُصْبِحُ فَرِحاً; حَذِراً لَمَّا حُذِّرَ مِنَ الْغَفْلَةِ، وَفَرِحاً بِمَا أَصَابَ مِنَ الْفَضْلِ وَالرَّحْمَةِ. إِنِ اسْتَصْعَبَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ فِيَما تَكْرَهُ لَمْ يُعْطِهَا سُؤْلَهَا فِيَما تُحِبُّ».[1]

در اوصاف سالکان بودیم و کسانی که جزو برجستگان و جزو کسانی هستند که مسیر حق را می‌پیمایند و به حضرت حق می‌رسند. در این تعبیر حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، امام سالکان به عنوان علامت مطرح می‌کنند. از خصوصیات متقین این 12 نشانه است. مسیر سیر و سلوک را مشخص می‌کنند. تقاضا می‌کنم از همه کسانی که مسیر حق را می‌پیمایند و به ویژه کارگزاران نظام اسلامی و به خصوص کسانی که تازه مسئولیت جدید به اعتماد مردم نصیب‌شان شده از رئیس جمهور تا شوراها که خدا را شکر کنند و سعی کنند این اوصاف را داشته باشند:

1.1- گام سی و هشتم: قوت در دین

1.2- گام سی و نهم: قاطعیت همراه با ملایمت

در عین قاطعیت باید مواظب حرف‌هایش باشد، به خصوص رئیس جمهور با خشونت حرف نزند و با ملایمت حرف بزند. به تعبیر حضرت امام رحمه‌الله: «رئیس جمهور نظام اسلامی باید بر دل‌ها حکومت کند، نه تنها بر تن‌ها».

1.3- گام چهلم: ایمان همراه با یقین

اطمینان به توانایی داخل و توکل به عطیه‌های باری‌تعالی داشته باشند. به تعبیر امام‌صادق (علیه‌السلام): «إِنَّ الْإِيمَانَ أَفْضَلُ مِنَ الْإِسْلَامِ وَ إِنَّ الْيَقِينَ أَفْضَلُ مِنَ الْإِيمَانِ وَ مَا مِنْ شَيْ‌ءٍ أَعَزَّ مِنَ الْيَقِينِ».[2] باید به باور برسند. سخن‌های نسنجیده نزنند.

1.4- گام چهل و یکم: حرص در دانش

1.5- چهل و دوم: علم همراه با حلم

امام صادق (علیه‌السلام) در حدیثی به عنوان بصری می‌فرمایند: «فمن قال لک ان قلت واحدة سمعت عشراً فقل إن قلت عشرا لم تسمع واحدة ... فاسأل العلماء ما جهلت، وإياك أن تسألهم تعنّتاً».[3]

1.6- گام چهل و سوم: میانه‌روی همراه با بی‌نیازی

1.7- گام چهل و چهارم: خشوع در عبادت

1.8- گام چهل و پنجم: آراستگی همراه با تهی‌دستی

مؤمنین طوری هستند که ﴿يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاء مِنَ التَّعَفُّفِ﴾؛[4] این قدر عفیف هستند که نادان‌ها گمان می‌کنند دارا هستند. هم خود عفت دارند و هم دیگران را دعوت به عفت می‌کنند. اگر اینها آزادمرد بودند، می‌گفتند: «الْمَنِيَّةُ وَلاَ الدَّنِيَّةُ»؛[5] ما مرگ را می‌پذیریم، ولی ذلت را نمی‌پذیریم. جمله امام حسین (علیه‌السلام) این است: «هَيْهَاتَ مِنَّا الذِّلَّةُ».[6]

1.9- گام چهل و ششم: صبر در مشکلات

1.10- گام چهل و هفتم: طلب حلال

1.11- گام چهل و هشتم: نشاط در هدایت

1.12- گام چهل و نهم: پرهیز از طمع

حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در جای دیگری از نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «الطَّمَعُ رِقٌّ مُؤَبَّدٌ».[7] اگر چشم‌مان به دست دیگران باشد، همیشه اسیر آنها هستیم. حق، معیار ما است. اگر عقل‌مان را بر اعمال‌مان و هواهای‌مان حاکم کردیم، می‌توانیم مسیر حق برویم و شیطان به ما دسترسی ندارد؛ چرا که پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند:«ثلاثة معصومون من ابلیس و جنوده: الذاکرون لله و الباکون من خشیة الله و المستغفرون بالاسحار»؛[8] سه گروه هستند که از شرّ شیطان و لشکرش در امان هستند؛ کسانی که همواره ذکر خدا می‌گویند و از ترس خداوند گریه می‌کنند و در سحرها استغفار می‌کنند. ان‌شاءالله دست‌اندرکاران ما به خصوص مسئولین جدید این گونه باشند. قول‌شان با عمل‌شان یکی باشد و اهل یقین باشند، نه اینکه خدای نخواسته نفاق داشته باشند.