موضوع: اخلاق فردی_ اخلاق ولایی/زیارت حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیها)_ سیر و سلوک_ کمال انسان /ادب زیارتی حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیها)_ وسایل مورد نیاز سیر و سلوک_ راه‌های رسیدن انسان به کمال

1- ادب زیارت نمودن حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیها)

روز چهارشنبه است و اوایل ماه ذیقعدة الحرام. ان‌شاء‌الله به حق اولیای الهی و حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیها) که مکان درس بحمدالله در نزدیک‌ترین جا به حرم مطهر ایشان است عرض می‌کنیم:

«السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ رَسُولِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ فَاطِمَهَ وَ خَدِیجَةَ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ وَلِیِّ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا أُخْتَ وَلِیِّ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا عَمَّةَ وَلِیِّ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکَاتُهُ، السَّلامُ عَلَیْکِ عَرَّفَ اللهِ بَیْنَنَا وَ بَیْنَکُمْ فِی الْجَنَّهِ».[1]

با ادب زیارتی به حضرت سلام می‌دهیم. نکند روزی بر ما طلاب قمی بگذرد و سلامی به حضرت ندهیم. سلام بر ائمه (علیهم‌السلام) و بر ایشان را در زندگی سیر و سلوکی‌مان نهادینه کنیم.

2- ابزار و وسایل سیر و سلوک

در اسلام، همه اصرارها ممنوع است، ولی اصرار برای آمرزش و مغفرت برای سیر و سلوک در پیشگاه حضرت حق مطلوب است.

گفتیم ﴿إِنَّمَا یخْشَی اللّه مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ﴾[2] قضیه‌ی منحصره حصر خشیت برای علمای بالله است. عالم بالله عرض کردیم صفتش این است که کردارش با گفتارش یکی است. فعلش قولش را تصدیق می‌کند و قولش فعلش را تصدیق می‌کند. این معیار عالمی است که اهل خشیت است. عنوان توصیه‌ی اخلاقی امروز فرازی از فرمایش‌های امام سجاد زین العابدین و زین الساجدین (علیه‌السلام) است: از صحیفه‌ی ایشان دعای "52 ام" فرازی انتخاب شده است: «سُبْحَانَكَ! أَخْشَى خَلْقِكَ لَكَ أَعْلَمُهُمْ بِكَ، وَ أَخْضَعُهُمْ لَكَ أَعْمَلُهُمْ بِطَاعَتِكَ، وَ أَهْوَنُهُمْ عَلَيْكَ مَنْ أَنْتَ تَرْزُقُهُ وَ هُوَ يَعْبُدُ غَيْرَكَ»؛[3] «سبحانک» هم اثبات دارد و هم تنزیه. خدایا تو از همه‌ی صفات نقص مبرا هستی و به صفات جمالیه و کمالیه متصف هستی. سه مطلب مهم را اظهار می‌کنند که به عرض بنده این سه، سه وسیله و ابزار سیر و سلوک است:

1) «اخشی خلقک لک»: کسی از همه‌ی خشیت‌اش از تو بیشتر است که داناترین به تو باشد. اگر بخواهیم خشیت‌مان بیشتر بشود باید بکوشیم کفه‌ی علمی‌مان بیشتر بشود. افزایش علم با افزایش خشیت همراه است. باید دانایی و دارایی علمی ما بیشتر بشود.

2) «و اخضعهم لک»: همه‌ی مخلوقین خدا در خشیت و خضوع مسابقه‌ای گذاشته‌اند. خاضع‌ترین برای تو کوشاترین در طاعت تو هستند. هرچه طاعتمان بیشتر باشد، جزو خاضع‌ترین افراد هستیم. ﴿قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى‌ شاكِلَتِهِ﴾.[4] در سوره اسرا خطاب به آقا رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) هست که جامع خَلق و خُلق، شاکله می‌شود. در طاعت الهی بکوشیم. طاعت نسبت به عبادت اخص است. هر مطیعی عابد هم هست ولی هر عابدی مطیع نیست. شیطان عابد بود ولی مطیع نبود. مقام اطاعت خاص است.

3) «و اهونهم علیک»: اینجا خارترین مردم را فرمود. سبک‌سر و خار کسی که تو او را روزی دادی ولی او غیر تو را عبادت می‌کند. اعوذ بالله من سیئات اعمالنا و شرور انفسنا. کسی که توجه به رزقش کند تخلف نمی‌کند. اینکه چه کسی روزی می‌دهد. انسان اگر غیر رازق را عبادت کند جفا کرده است. ﴿مَنِ اتَّخَذَ إِلَٰهَهُ هَوَاهُ﴾.[5] کسی که خدایش هوایش باشد غیر خدا را عبادت کرده است. بکوشیم عالم‌تر باشیم تا خشیتمان بیشتر باشد، بکوشیم تا خاضع‌تر باشیم تا طاعتمان بیشتر باشد و بکوشیم سبک‌سری نکنیم با فرمان‌بری هوای نفس. در عربی هوا را هوا می‌گویند چون فرود آورنده است و انسان را به زمین می‌زند.[6]

3- چهار راه کمال انسان

برای خشیت و علم‌مان تلاش کنیم. سعی کنیم در این ﴿سَارِعُوا﴾[7] و ﴿سَابِقُوا﴾[8] که در آیات شریفه‌ی قرآن هست. ان‌شاء‌الله پیروز بشویم که جز به تهجد و توسل و توکل و تقوا به چیز دیگری میسر نشود. در یکی از کلمات نوشتیم: خوشا آنان که تاهای سیر و سلوک را جامعند: تای تهجّد و تای توکل و تای تقوا و تای توسل است. این چهار تای دخیل در کمال انسان است. رزقنا الله ان‌شاء‌الله ایانا و ایاکم.