موضوع: سیره اخلاقی معصومین (علیهم‌السلام)/حلیة النبی (صلی‌الله‌علیه‌وآله) /صبر فردی و جمعی همنشینان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)

1- بحث اخلاقی (حلیة النبی صلی‌الله‌علیه‌وآله)

1.1- عطا کردن نصیب هر یک از همنشینان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)

در عبارتی از حدیث حلیة رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) دارد که هر کسی از همنشین‌های‌شان که بهره‌ای از مجالست داشت، حضرت، نصیب و بهره و استفاده‌اش را مشخص می‌کردند و عطا می‌کردند: «يُعْطِي كُلَّ جُلَسَائِهِ نَصِيبَهُ».[1] حضرت، مخاطب‌شناس بودند.

1.2- صبر فردی و جمعی همنشینان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)

در حدیث دارد: «مَنْ جَالَسَهُ صَابَرَهُ».[2] حضرت، نصیب هر همنشین را عنایت می‌کردند. ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ﴾.[3] «صَابِرُواْ» و َ«رَابِطُواْ»، دو فعل از باب مفاعله هستند: «مُصابَرَة» و «مُرابَطَة». «اصْبِرُواْ»، صبر فردی و «مُصابَرَة»، صبر جمعی است. گیاه صبر، خیلی تلخ است و هم مُلَیِّن است و هم قابض.

طبیب باید این گیاه را با امور دیگر ترکیب کند. تمام مراتب زندگی، تلخِ تلخِ تلخ است. در دنیا شیرینی مطلق نیست؛ شیرینی نسبی است و هیچ لذتی ندارد.

«اگر لذت ترک لذت بدانیدگر شهوت نفس، لذت نخوانی».[4]

«صابَرَهُ»، یعنی دعوت به صبر می‌کردند. آیه‌ی آخر سوره‌ی آل عمران، بهترین آیه‌ی سیر و سلوکی است. سبک زندگی اسلامی است.

1.3- صبر عجیب پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)

صبری که انسان وقتی به دیگری نگاه می‌کند، می‌بیند عجب صبور است. خداوند به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرماید: ﴿فَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلًا﴾.[5] خود آن حضرت فرمودند: «ما أوذِيَ نَبِيٌّ مِثلَ ما أُوذيتُ»؛[6] هیچ پیامبری مانند من اذیت نشد.

1.4- مشکل‌پروری و حل مشکل با صبر

معلوم است که صبر نیز مورد مراد است. علم هم مراد است. صبر، فعل انسان است که مورد طلب انسان است. مورد طلب انسانی است که مشکلات‌پرور است. در مشکلات‌پروری، حل مشکل هم هست. «فَإِنَّ الصَّبرَ مِفتاحُ الفَرَجِ».[7] همنشینی با حضرت، عبور از همه‌ی مشکلات است.

1.5- دوره‌ی آخرالزمان، زمان جمع عُسر و یُسر

باید بکوشیم که در نشست‌وبرخاست‌هایمان طوری باشیم که همه را دعوت به صبر کنیم و عبور از مشکلات داشته باشیم. هیچ دوره‌ای مانند دوره آخر الزمان، هم میسور و هم معسور نیست. جمع بین یُسر (آسانی) و عُسر (سختی) است. «رَب ِّیَسِّر وَ لا تُعَسِّر». عسر و یسر با هم است. ﴿فَأَمَّا مَن أَعْطَى وَاتَّقَى﴾،[8] ﴿وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى ﴾،[9] ﴿فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى﴾.[10]

1.6- آسان شدن مشکلات عمومی

تقوا و صداقت، ما را در یسر قرار می‌دهد. وقتی مشکل تقسیم شود، آسان می‌شود. اگر بلا عمومی شود، تحملش آسان‌تر است. مجالست با حضرت در عبور از کُتَل‌های زندگی در اجتماعی و غیره آسان‌تر است.

1.7- معنی «رحمةً لِلعالَمین» برای پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)

معنی ﴿رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ﴾،[11] یعنی مشکلات با وجود پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) برطرف می‌شود. ایشان در میان مردم باشند، عذاب نیست. امم گذشته وقتی از پیامبرانشان اطاعت نمی‌کردند، مسخ می‌شدند و آثار گناهان همان موقع مشخص می‌شد. ولی حضرت دعا کردند آثار کارهای امت ایشان تا قیامت که ﴿يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ﴾[12] است، پنهان بماند.