موضوع: اخلاق فردی/عدل /شاخه و ویژگی های عدل

1- عدل

در احادیث عدل بودیم. حدیث امروز، حدیث عجیبی است. امام صادق (علیه‌السلام) که هرچه داریم، از ایشان است و رئیس مذهبند. حوزه‌های علمیه، مرهون خدمات و زحمات امام حقایق، امام صادق (علیه‌السلام) است. دیروز، روز شهادت ایشان بود. بیش از 4000 هزار شاگرد داشتند؛ تازه، شاگردان اُنسی؛ ولی دیگر شاگردان ایشان، [بیش از این‌ها بودند.] الله اکبر!

1.1- مواسات با فقرا و انصاف با مردم

حضرت فرمودند:

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (علیه‌السلام) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی‌الله‌علیه‌وآله): «مَنْ وَاسَى الْفَقِيرَ مِنْ مَالِهِ وَ أَنْصَفَ النَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ فَذَلِكَ الْمُؤْمِنُ حَقّاً».[1]

ما باید نسبتی برای‌ فقرا در اموال‌مان مشخص کنیم. ما وقتی فقیر می‌گوییم، به حسب ظاهر، فقیر مالی است. اگر مطلب علمی می‌دانیم و کسی نمی‌داند، نسبت به این موضوع، او فقیر است. نسبت‌سنجی بین اغنیا و فقرا، مواسات می‌شود. نسبتی برای او در نظر بگیریم. انسان باید انصاف داشته باشد و بگوید: «نصف لی و نصف لک». چنین فردی، حقیقتا مؤمن است. اینجا است که می‌توانیم بگوییم انصاف، مرحله‌ی بعد از مواسات است. تا نسبت‌مان را با افراد نسنجیم، نمی‌توانیم حق و حقوق یکدیگر را ادا کنیم. باید اول حقوق را بشناسیم و بعد ادا کنیم. بعد منصف می‌شویم. کسی که حق‌شناس باشد و حقوق را ادا کند. من و شما می‌دانیم خدا به گردن ما حق دارد، ولیّ و رهبر، حق دارد. مردم، حق دارند. فامیل، حق دارند. رساله‌ی حقوق امام سجاد (علیه‌السلام) را بنگرید. اگر این حقوق را ادا کنیم، منصف می‌شویم.

امیر المؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند: «الإنصاف أفضل الفضائل»؛[2] بالاترین فضائل، انصاف است.

در روایتی دیگر، حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند: «نظام الدین خصلتان: إنصافک من نفسک و مواساة إخوانک».[3]

ان‌شاءالله توضیح این حدیث در جلسه بعد.