موضوع: اخلاق فردی/فضائل اخلاقی/عدل /خصوصیات و ویژگی های عدل

1- عدل

در توصیه‌های اخلاقی معصومین (علیهم‌السلام) در بحث بسیار بااهمیت فردی و اجتماعی و سیاسی بودیم. در موضوع عدل، بحث شد. بعضی از روایات را عرض کردیم.

1.1- عدل، بهترین هدیه‌های الهی

در کتاب غررالحکم، فرمایش‌های با اهمیتی است. حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «أسنی المواهب العدل».[1] امام علی (علیه‌السلام) فرمودند: بهترین هدیه‌های الهی، عدل است. اگر کسی خواست هدیه ببرد، عدالت ببرد. اول برای خودمان این هدیه را ببریم. عدل این است که نسبت به خودمان ظلم نکنیم.

1.2- بدترین ظلم، ظلم به نفس

در روایتی از امام صادق (علیه‌السلام) آمده است: «به ابوذر در تبعید ربذه، نامه نوشتند که ما را نصیحت کن. فرمود: به عزیزِ عزیزانتان، ظلم نکنید. گفتند منظورش چیست؟ دوباره نامه نوشتند. فرمود: «عزیزِ عزیزان‌تان، خودتان هستید؛ به خود ظلم نکنید».[2] برنامه‌ای برای کل عمر و کل روزمان داشته باشیم. سخت‌ترین مدیریت‌ها برای همه، مدیریت نفس است. مدیریت نفس، سخت‌ترین و بالاترین مدیریت‌ها است.

1.3- عفو و عدل، دو چیز گرانبها

امیر المؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند: «شیئان لا یُوزَن ثوابُهُما العفو و العدل».[3]

دو چیز است که به قدری باارزش است که ثواب آن را نمی‌شود حساب کرد. بازاری‌ها می‌گویند برخی اجناس، آن‌قدر ارزشمند است که قابل ارزش‌گذاری نیست. برخی هم آن‌قدر کم‌ارزش است که قیمت‌گذاری نمی‌شود. ما با متوسط‌ها سر و کار داریم. نه جنس اعلی قابل قیمت‌گذاری است و نه جنس پست. گذشت و عدالت، به خاطر ارزش زیاد، قابل ارزش‌گذاری نیست.

1.4- شعبه‌ها و شاخه‌های عدل

سؤال مهم این است که اگر ما بخواهیم در هر مرحله از زندگی، عادل باشیم، چه چیزهایی باید داشته باشیم؟

جواب از حضرت امیر (علیه‌السلام):

«وَ الْعَدْلُ عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ عَلَى غَائِصِ الْفَهْمِ وَ غَمْرَةِ الْعِلْمِ وَ زَهْرَةِ الْحِكْمَةِ وَ رَوْضَةِ الْحِلْمِ‌».[4]

عدل، چهار شاخه و خصوصیت دارد.

«علی غائص الفهم و غمرة العلم و زهرة الحکمة و روضة الحلم»؛

«غائص الفهم»، یعنی زیرکی. عدل به زیرکی است. خیلی از افرادی که نسبت به عدل زمین می‌خورند، چون آن را نمی‌شناسند. عدل به تعبیر امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در وصف، خیلی قابل وصف است، ولی در عمل و رفتار، خیلی سخت است.[5] همه - حتی دولت‌های بی‌عدالت - دم از عدالت می‌زنند؛ ولی در رفتار، با عدالت فاصله دارند؛ حتی گاهی با عدل، دست به کشتن می‌زنند. «قُتِلَ فی محراب عبادته لشدة عدله».

عدل دارای چهار بُعد مختلف است:

فهم عمیق، دانش فراگیر، حکمت شکوفا و بردباری پابرجا (بوستان بردباری]

پس باید فهم دقیق و آگاهی زیاد و حکمت افزون و در بوستان بردباری داشته باشیم.

ان‌شاءالله عدالت را در مورد خود و زندگی‌مان پیاده کنیم.