موضوع: اخلاق فردی/دستورا اخلاقی /ادعیه ، شرح دعای ابوحمزه، تسویف

1- شرح قسمتی از دعای ابوحمزه – تسویف

یکی از فرازهایی که در دعاهای ماه مبارک قرائت کردید و دقت فرمودید، این فراز دعای ابوحمزه ثمالی از امام سجاد (علیه‌السلام) است:

«فَقَدْ أَفْنَيْتُ بِالتَّسْوِيفِ وَ اَلْآمَالِ عُمُرِي وَ قَدْ نَزَلْتُ مَنْزِلَةَ اَلْآيِسِينَ مِنْ خَيْرِي [حَيَاتِي] فَمَنْ يَكُونُ أَسْوَأَ حَالاً مِنِّي إِنْ أَنَا نُقِلْتُ عَلَى مِثْلِ حَالِي إِلَى قَبْرِي [قَبْرٍ] لَمْ أُمَهِّدْهُ لِرَقْدَتِي وَ لَمْ أَفْرُشْهُ بِالْعَمَلِ اَلصَّالِحِ لِضَجْعَتِي».[1]

1.1- ضرورت استفاده‌ی بهینه از عمر در جهت حرکت به سمت خداوند

دیروز عرض کردیم که مقصد و مقصود همه، خداست. انسان با اراده‌ی خود و دیگر موجودات با اراده تکوینی خدا مقصدشان خداست. یکی از راه‌هایی که ما همیشه باید متوجه این راه و این مسیر باشیم، این است که زمان و عمری که مصرف کرده‌ایم، ببینیم چقدر با مسیری که پیموده‌ایم، مطابقت دارد. به عبارت بهتر تطبیق مصرف سرمایه با درآمد از سرمایه است. سرمایه‌ای به نام عمر داریم. باید قدردان این عمرمان باشیم. باید مراقبت از این مصرف داشته باشیم. در مصرفش باید بسیار دقت داشته باشیم. در مسیر خدا مصرف کردیم، یا در مسیر غیر خدا؟

1.2- لزوم زندگی برای رفع حُجُب، نه جمع کتب

در روایات است که بین خالق و مخلوق، پانصدهزار حجاب است. عمر ما برای رفع حجاب است. در فرازی از الهی‌نامه عرض کردیم: «الهی باید در رفع حُجُب کوشید، نه در جمع کتب». برخی به جای اینکه حجاب‌ها را کم کنند، کتاب‌ها را جمع می‌کنند. خواندن هم نوعی جمع کردن است. ما مأمور به رفع حُجُبیم، نه جمع کتب.

1.3- تسویف، عامل نابودی و ناامیدی انسان

در این مأموریت‌مان نباید تسویف باشد. یکی از اموری که ما را نابود می‌کند، تسویف است. تسویف، یعنی امروز را به فردا انداختن، سهل‌انگاری. تساهل و تسامح در کارها از بلاهای کارها است. باید مراقب باشیم که عمر را به امروز و فردا نگذرانیم. دقت کنیم، نه مسامحه. برای شما و خودم عرض می‌کنم که برای خود برنامه داشته باشیم. الآن منظم سر درس‌ها می‌آیید. برای تمام لحظات عمرمان برنامه داشته باشیم. با قلم و کاغذ، ساعت‌ها را تقسیم کنیم. امام سجاد (علیه‌السلام) در این دعا دارند: «من عمرم را به تسویف و مسامحه‌کاری و آرزوهای طولانی گذراندم». از زبان کسانی حرف می‌زنند که در تسویف هستند. این قدر کارم بالا گرفت که ناامید شدم. تسویف، ناامیدی می‌آورد.

1.4- درمان تسویف با برنامه‌ریزی

فرازهای دعاهای ائمه (علیهم‌السلام)، آسیب‌های اجتماعی را بیان می‌کنند. راه برون‌رفت را هم دارند. ادعیه، الهی‌نامه‌ی اهل بیت (علیهم‌السلام) است. حال که چنین است، در بدترین حال‌ها از این عالم به عالم دیگر منتقل می‌شوم. برای مرقد و لحد و آرامگاه همیشگی‌ام، چه آورده‌ام؟ تسویف، دست آدم را خالی می‌کند. برای سَوفَ سَوفَ نکردن، نیاز به برنامه داریم. روان انسان، تسویف دارد. انسان، راحت‌طلب است. اگر آن را عکس کردیم، انسان از وقتش به بهترین جهت استفاده می‌کند.

1.5- برنامه‌ی علامه حسن‌زاده آملی رحمه‌الله برای استفاده‌ی بهینه از عمر

خدا درجات استادمان حضرت علامه حسن‌زاده آملی قدس‌الله‌نفسه‌الزکیة را متعالی کند. ایشان روی وقت‌شان، حساس بودند. برای تمام لحظات شبانه‌روز، برنامه داشتند. هر وقت خدمت ایشان بودیم، یا قلم در دست داشتند، یا پشت گوش‌شان بود که سریع در دسترس ایشان باشد. القائات قلمی از گوش انسان است. گوش، منشأ علم انسان است. باید قلم کنار گوش باشد که آنچه می‌شنود، بنویسد.