موضوع: اخلاق فردی/دستورات اخلاقی/اخلاص /جایگاه اخلاص

1- جایگاه اخلاص

حدیث اخلاقی امروز از امام رضا (علیه‌السلام) است. حضرت در روایتی می‌فرمایند:

عن داود بن سليمان الغازي، عن أبي الحسن علي بن موسى الرضا، عن أبيه، عن آبائه، عن أميرالمؤمنين: أنه قال: «الدنيا كلها جهل إلا مواضع العلم، والعلم كله حجة إلا ماعمل به، والعمل كله رياء إلا ماكان مخلصا والإخلاص على خطر حتى ينظر العبد بمايختم له».[1]

این حدیث، واقعا هشداری است. دنیا سراسرش، نادانی است. متاسفانه ما در جهل زندگی‌ می‌کنیم، مگر آنجا که علم داریم. جهل‌مان در مقابل علم‌مان بیشتر است. کسی به منبر رفت و روی پله‌ی آخر نشست. حرف زیادی هم نداشت. گفتند: «چرا این قدر بالا رفتی، کمی پایین بیا». گفت: «به قدر علمم بالا رفتم؛ اگر بنا بود به اندازه‌ی جهلم بالا بروم، تا آسمان می‌رفتم».

کمالات انسان، محدود است. اگر شروع کند، نامحدود است. علم انسان زیاد است. وقتی دانش کسب کرد، می‌تواند بگوید جهل ندارم. علم، همه‌اش حجت علیه انسان است؛ مگر آن علمی که انسان به آن عمل کند که حجت نیست. اینکه گفته می‌شود علم، حجاب اکبر است، بعید نیست به همین جهت باشد. هرچه بیشتر بداند، گرفتاری‌اش بیشتر است؛ مگر به آنچه که می‌داند، عمل کند. «و العمل کله ریاء»؛ مشکل عمل هم این است که همه‌اش ریا است، مگر آنچه خالص باشد. علما اندکند. جُهّال، عالَم را گرفته‌اند. عالمان کم هستند و عاملان، کمتر. عمل‌کنندگان ریاکار، زیاد هستند. و مخلصون در خطر عظیم هستند، تا ببینند اخلاص را نگه می‌دارند، یا خیر. ﴿وَقَلِيلٌ مِّنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ﴾.[2] اخلاص، مرحله‌ای است که کم افرادی در آن می‌روند و کمتر هم، آن را نگه می‌دارند. آدم باید کارهایش را مخلصا لله انجام دهد. حال که دنیا می‌گذرد، چرا برای غیر خدا باشد. کارها برای خدا باشد. اگر انسان کار را برای خدا انجام دهد، خدا جایی نتیجه می‌دهد که تصور هم نمی‌کند. جز مواضع اخلاص و علم و عمل برای ما، هیچ چیز کفایت نمی‌کند. خداوند به ما توفیق دهد که کارهای‌مان را خالصانه انجام دهیم. یکی از کارها این است که اهل مراقبه و محاسبه باشیم. هر لحظه خود را به حساب و کتاب بکشیم. ببینیم که اهل آنچه خدا می‌خواهد، هستیم، یا خیر.