موضوع: اخلاق فردی/دستورات اخلاقی/ اخلاص و تصفیه عمل /مصادیق اخلاص

1- ادامه حدیث امیر المومنین علیه السلام

ایام ماه مبارک رجب است. ان‌شاءالله همه ما جزو رجبیون باشیم. امروز، روز ولادت با سعادت امام جواد (علیه‌السلام) است. ان‌شاءالله با اسم شریف جواد، محشور باشیم. حدیث امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در بحار را می‌گفتیم که حضرت فرمودند:

«تصفية العمل أشد من العمل. وتخليص النية عن الفساد أشد على العاملين من طول الجهاد».[1]

حضرت فرمودند: «مقام اخلاص، بالاتر از خودِ عمل است». ما یک اخلاص داریم و یک عمل داریم. اخلاص‌العمل، مهم‌تر از عمل است. و اینکه انسان نیتش را از فساد خالص کند، از خود نیت، مهم‌تر است. مؤمن‌شدن، یک مرحله است و مؤمن‌ماندن، یک مرحله است. به قول امروزی ها انقلابی‌ماندن، مهم‌تر از انقلابی‌بودن است.

بعد حضرت فرمودند:

«طوبى لمن أخلص لله عَمَلَه وعِلمَه وحُبَّه وبُغضَه وأخذَه وتركَه وكلامَه وصمتَه وفعلَه وقولَه».

بعد حضرت فرمودند: خوش به حال کسی که در این چند مورد، اخلاص داشته باشد. یعنی بعد از اینکه حضرت به صورت کلی بحث اخلاص را مطرح کردند، الآن دارند مصادیق و موارد اخلاص را بیان می‌کنند. یعنی حضرت، سیر علمی و عملی را بیان می‌کنند. بهترین سیر، سیر و سلوک علمی و عملی است. حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در این حدیث، امارت و امیری می‌کنند و آنچه خودشان بیان فرمودند، مصادیقش را هم بیان می‌کنند و خودشان هم از بالاترین مصادیق مخلَصین و مخلِصین هستند.

1.1- تمرین ،راه کسب اخلاص

«طوبی لمن أخلص لله عمله و علمه»؛

انسان، دانشش را برای خدا بخواند. هرچه فرا می‌گیریم در حوزه و دانشگاه، برای خدا باشد. این اخلاص، برکتی می‌دهد. تمرین اخلاص کنیم. حداقل اگر جزو مخلصین نیستیم، تمرین اخلاص کنیم. تمرین اخلاص هم، آدم را ورزیده می‌کند. علم و عمل را در ابتدا بیان کردند. انسان، پرنده خوش پرواز است. بال علمی و عملی او را پرواز می‌ دهد.

1.1.1- موارد تمرین برای کسب ملکه ی اخلاص

«حبه و بغضه»؛ دوستی و دشمنی‌اش برای خدا باشد. برای حزب و جناح و تعصب و قوم خود نباشد. سیاسیون، باند و جناح دارند. چپ و راست دارند.

«و اخذه و ترکه»؛

پنجم و ششم: شروع و دست‌کشیدن از کارهایش، برای خدا باشد.

«و کلامه و صمته»؛

هفتم و هشتم: سخن و سکوتش هم برای خدا باشد.

«وفعله و قوله»؛

نهم و دهم: کارش و قولش، برای خدا باشد. جالب است که حضرت یک جا عمل فرمودند و یک جا فعل.

معلوم می‌شود که عمل، چیزی است که انسان را متشخص می‌کند. ﴿وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى﴾،[2] ﴿قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ﴾.[3] فعل، مرحله‌ی صدور است، نه تشخص، ولی عمل، نتیجه و محصول کار است. جالب است که اینجا حضرت، دو تا 5 موضوع را یعنی 10 مرحله‌ی سیر و سلوک عملی بیان فرمودند. در ده مرحله است.

2- نیازهای مؤمن در روایت امام جواد (علیه‌السلام)

روز ولادت حضرت امام جواد (علیه‌السلام) است، فرمایش ایشان را هم، متمم فرمایش حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) قرار دهیم. حضرت امام جواد (علیه‌السلام) فرمودند:

«المؤمن یحتاج الی ثلاث خصال؛ توفیق من الله و واعظ من نفسه و قبول ممن ینصحه»؛

انسان به سه چیز نیاز دارد: توفیق الهی و اینکه خودش، خود را نصیحت کند و اینکه اگر کسی او را نصیحت کرد، قبول کند.

ده مورد را که حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، برای تصفیه عمل مطرح کردند. ما امیدواریم که بتوانیم توفیق الهی و واعظ نفسانی و قبول از نصیحت‌گر داشته باشیم. ان‌شاءالله خداوند به ما کمک کند که رضای الهی را داشته باشیم.