موضوع: اخلاق فردی/دستورات اخلاقی /بلند همتی
1- حدیث اخلاقی (بلندهمتی)
این حدیث، مشهور است و در مجامع روایی هست. در نهج‌البلاغه‌ی شریف است.
«قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَى قَدْرِ هِمَّتِه»ِ.[1]
این نیاز به برنامه‌ریزی دارد. در فرمایش‌های اخلاقی ائمه (علیهم‌السلام) که تقدیم حضور شما شد، گفتیم باید برای دنیا و آخرت، برنامه‌ریزی کرد. نیاز به برنامه‌ریزی با اراده قوی داریم. حضرت فرمودند: ارزش انسان، به قدر همت اوست. اگر می‌خواهید ببینید آدم‌ها چقدر ارزش دارند، ببینید همت آنان چقدر است.
در حدیث دیگری در کتاب غررالحکم حضرت فرمودند: «اَلشَّـرَفُ بِالْهِمَمِ العالِيَةِ لا بِالرِّمَمِ البالِيَةِ».[2] آدم به همت عالی می‌تواند افتخار کند، نه استخوان‌های پوسیده. در زمان قدیم،عرب‌ها صحبت از طایفه‌ی خود می‌کردند و حتی گاهی قبرهای طایفه‌ی خود را می‌شمردند؛ لذا حضرت فرمودند: افتخار به همت عالی است، نه استخوان پوسیده و متلاشی. شخصیت انسان، به همت انسان است. عرض من این است که برای این همت، باید برنامه‌ریزی کرد. ارزان‌خواه و ارزان‌فروش و آسان‌خواه نباشیم.
1.1- بلندهمتی یکی از صحابه‌ی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)
ربیعة‌بن‌کعب - یا بر اساس بعضی از نقل‌ها، انس‌بن‌مالک - همراه رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) بود. حضرت به او فرمودند: «چیزی از ما بخواه». گفت: «باید فکر کنم» – ما هم بنشینیم فکر کنیم که می‌خواهیم چه بشویم؟ کجا هستیم و کجا می‌خواهیم برویم؟ در درس و معرفت، کجا هستیم؟ اخلاق و عرفان و معرفت را تا کجا رساندیم؟ همت و هدفمان، چیست؟ اول برای خودم و بعد برای همه کسانی که صدای ما را می‌شنوند عرض می‌کنم که برنامه‌ای برای خود قرار دهید. اهداف‌تان را چک کنید و وضعیت موجودتان را با وضعیت مطلوب‌تان، مقایسه کنید. ما بین موجود و مطلوب، در حرکتیم. اگر مطلوب‌های ما موجود شد، در حال حرکتیم و نتیجه‌ی آن، بشارت است. ﴿وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ﴾.[3] - ربیعه یا انس گفت: «می‌خواهم هم‌نشین شما باشم». حضرت فرمودند: «فأعنی بکثرة السجود». بعد در پایان حدیث، حضرت فرمودند: «برای شما فتنه‌هایی در پیش است؛ ملازمت با حضرت امیر‌المؤمنین (علیه‌السلام) را رها نکنید».[4] از این حدیث می‌شود استفاده کرد که سجده‌ی طویله باید به یک ولایت عظمایی ختم شود. باید دست ما در دست ولیّ خدا باشد. تا می‌توانید اهل همت باشید.
«همت بلند دار که مردان روزگاراز همت بلند به جایی رسیده‌اند»
نه تنها به جایی، بلکه به جاهایی رسیده‌اند.
«همت اگر سلسله‌جنبان شودمور تواند که سلیمان شود»[5]