موضوع: اخلاق فردی/دستورات اخلاقی /پرهیز از اشتغال به دنیا/ پرهیز از قراردادن ایمان به عنوان وسیله معاصی/لزوم مححاسبه نفس/ لزوم آمادگی برای مرگ

1- حدیث اخلاقی (توصیه‌های اخلاقی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله)

1.1- پرهیز از اشتغال به دنیا و اطاعت از هوی

در توصیه‌های اخلاقی و معرفتی و سلوکی حضرت رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، به نقل از ابن‌عباس بودیم. در فرمایش اول، فرمودند: «لا یشغلنکم دنیاکم عن آخرتکم فلا تؤثروا هواکم علی طاعة ربکم»؛[1]

دنیا شما را مشغول نکند. مراقب باشید و برای آخرت‌تان برنامه‌ریزی کنید. هوا را بر طاعت خدا انتخاب نکنید. معلوم می‌شود که هوا مخالف با خدا است. انسان اگر اهل هوا و هوس شود، از معارف فاصله می‌گیرد. فرمایش دیگر حضرت که بسیار باید برای آن برنامه‌ریزی کرد، این است:

1.2- پرهیز از قراردادن ایمان به عنوان وسیله‌ی معاصی

«لا تجعلوا إیمانکم ذریعة إلی معاصیکم وحاسبوا أنفسكم قبل أن تحاسبوا ومهدوا لها قبل أن تعذبوا وتزودوا للرحيل قبل أن تزعجوا فإنها موقف عدل واقتضاء حق، وسؤال عن واجب، وقد أبلغ في الاعذار من تقدم بالانذار»؛[2]

ایمان‌تان را وسیله برای گناهان‌تان قرار ندهید. باید واقعا برای این قسمت از حدیث، برنامه‌ریزی کرد. بخشی از ایمان، اعتقادات است. خدای‌نخواسته اگر کسی عقیده مردم را وسیله قرار دهد که معصیت خدا را کند، این خیلی سخت است. اعتقادات و ایمان‌تان را وسیله گناهان خود قرار ندهید.

1.2.1- حکایت جوان و دزد بامعرفت

کسی آمد به سفر برود. رفت با مادر خداحافظی کند. مادر گفت: «بسته‌ای برای تو قرار دادم که راه‌زنان، تو را گرفتار نکنند». برای حفظ او، بسته‌ای به او داد. بر حسب اتفاق راه‌زنان، راه را گرفتند. وقتی به جنس او رسیدند، دیدند مادرش سر اجناس، این بسته را به عنوان امانت که حافظ او باشد. اصرار کرد که هرچه می‌خواهید بردارید، ولی این بسته را بر ندارید. گفت: «این وسیله‌ی حفاظت من است». دیدند اصرار می‌کند، گفتند: «باید از رئیس‌مان اجازه بگیریم». رئیس دزدها گفت: «بگویید بیاید». وقتی آمد، سؤال کرد که این بسته چیست؟ او هم تعریف کرد که این بسته، دعایی است و بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم – یا بنابر بعضی از روایات، آیت‌الکرسی - در آن است. رئیس دزدها بسته را گره زد و گفت: «نه تنها این بسته را، بلکه مالش را هم پس دهید». گفتند: «ما با زحمت این‌ها را خالی کردیم». بعد جمله زیبایی گفت. گفت: «ما دزدان اموال مردم هستیم، ولی دزد عقیده‌ی مردم نیستیم». گاهی باید انسان توصیه‌ها را از گناه‌کارها هم ببیند. همیشه اهل ایمان نصیحت نمی‌کنند. گاهی آنها هم به مشکل خوردند و از سوز دل، نصیحت می‌کنند. مالش را پس دادند. از سفر برگشت و فهمید که دعای مادر و همراهی او، چقدر مؤثر است.

رسول مکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرمایند: «هیچ موقع ایمان را وسیله گناه قرار ندهید». برخی باورها ما را در گناه قرار می‌دهد.

1.3- لزوم محاسبه‌ی نفس در دنیا

حضرت در ادامه این حدیث، می‌فرمایند: «حاسَبوا أنفسکم قبل أن تُحاسِبوا».

حضرت فرمودند: «قبل از آمدن قیامت، خود را محاسبه کنید». بهترین زمان محاسبه، زمانی است که می‌خواهد وارد برزخ (خواب) شود؛ یعنی روزش را گذرانده، فعالیت کرده و می‌خواهد وارد استراحت شبانه شود، این زمان، بهترین زمان محاسبه است. قبل از خواب، 5 دقیقه محاسبه کند که امروز چه کردیم؟ کاسب‌ها، شب‌ها دخل خود را حساب می‌کنند که چقدر سود کردند. ما هم این کار را برای وجود خود انجام دهیم. وجود ما در حال سوددهی، یا ضرر است.

1.4- لزوم آمادگی برای مرگ و جمع‌آوری توشه‌ی آخرت

«مهدوا لها قبل أن تعذبوا و تزودوا للرحیل قبل أن تزعجوا».

و آماده باشید قبل از اینکه خدای‌نخواسته بخواهند شما را عذاب کنند و آماده کوچ‌کردن باشید، قبل از اینکه شما را ببرند.

«ناگهان بانگی برآمد، خواجه مُرد».

ان‌شاءالله برای انجام این دستورها، برنامه‌ریزی داشته باشیم. رزقناالله إیانا و إیاکم که این‌گونه باشیم.