موضوع: اخلاق اجتماعی/عوامل ضلالت و گمراهی /پرهیز از شبهه، شهوت، تعصب
1- عوامل گرفتاری در قیامت
1.1- 1،شبهه‌ی علمی
ادامه حدیث جلسه قبل
فردای قیامت، مردم به یکی از این سه کار افت می کنند و صاحب درکات می‌شوند و درجات به آنها داده نمی‌شود و جهنمی می‌شوند. «إما مِن شبهه فی الدین ارتکبوها».[1] شبهات دینی مردم را شکست می‌دهد. اولین‌هایی که در مرز دفاع از شبهات دینی هستند، علما هستند. بنابراین هم باید شبهات را بشناسند و هم عالم به زمان باشند. «العالم بزمانه لا تهجم علیه اللوابس».[2] اینها مرزبانان دین هستند. یکی از هشدارها این است که عوام، طرف شبهات نروند. القای شبهه، چیزی است و جواب آن، چیز دیگری. شبهه و جواب آن باید در مجلس واحد باشد. گاهی عزیزی در منبر یا مجلسی شبهه را مطرح می‌کند، ولی از پسِ جواب، بر نمی‌آید. باید اول جواب شبهه را ملاحظه کرد.
1.2- 1،شهوت عملی
دوم: «أو شهوة للذة آثروها».[3]
مرحله دوم که انسان‌ها را ساقط می‌کند، این است که انسان به سراغ شهوتی برود و ادامه دهد. شهوت را شهوت می‌گویند، چون مورد تمایل است و بر وفاق میل است. گاهی شهوت مقام و ریاست است، گاهی درس و بحث و قلم و نوشته است. آدم از آن لذت می‌برد. اگر لذت در مسیر حضرت حق نباشد، خطرناک است. نوشته و مطالبی که انسان به آن شادمان می‌شود، اگر در مسیر الهی نباشد، شهوتی است که انسان انتخاب می‌کند. ما باید برنامه‌ریزی کنیم. در بحث تفسیر، بحث واجب تقربی داشتیم. ﴿رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ﴾.[4] بعد از بنیان خانه کعبه، حضرت ابراهیم (علیه‌السلام)، مارک استاندارد قبولی اعمال را زدند. قبولی اول از جانب خودمان شروع می‌شود. کار که صحیح بود، پذیرش در مرحله‌ی بعدی است. در صحت عمل که وظیفه‌ی ما است، باید خوب عمل کنیم. دو چیز رهزن انسان می‌شود؛ یکی شبهات علمی و دیگری شهوت‌های عملی که همان لذت‌هایی است که فرمودند.
1.3- 1،تعصّب بیجا
سوم: «أو عصبية لحمة اعملوها».[5]
تعصب قبیله‌ای، یا صنفی و مانند آن که بی‌جهت در مسأله‌ای اصرار کند. ما باید از این راهزن‌ها در امان باشیم. چگونه در امان باشیم؟ درمان آن ان‌شاءالله در جلسه آینده خواهیم گفت. پیشگیری بهتر و آسان‌تر و کم هزینه‌تر از درمان است. آقا رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، وضعیت درمان این سه آفت، یا این سه نکته هجومی را بیان کردند؛ شبهه‌ی علمی، شهوت عملی و عصبیت کاری را باید چه کنیم؟
خدا به ما توفیق دهد در درمان این جهت، کوشا باشیم. این سه، کل اخلاق است؛ قوه‌ی وهمی و شهوی و غضبی.