موضوع: اخلاق فردی/دستورات اخلاقی /تواضع/ زهد/ انصاف/بردباری

1- بافضیلت‌ترین مردم

حدیث امروز، سخن رسول مکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، در یکی از خطبه‌های ایشان است. عبدالله‌بن‌عمر می‌گوید در محضر ایشان بودیم و تعبیر ایشان از خطبه رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، این است: «خطبنا رسول الله صلى الله عليه وآله خطبة ذرفت منها العيون ووجلت منها القلوب»؛ چشم‌های مستمعان را گریان کرد و دل‌ها را لرزاند.

بعد بخشی از آن خطبه را نقل می‌کند:

«أیها الناس إن أفضل الناس عبدا من تواضع عن رفعة و زهد عن رغبة و أنصف عن قوّة و حلم عن قدرة».[1]

1.1- تواضع در عین اقتدار

ای مردم! بهترین مردم، بنده‌ای است که:

1. وقتی در یک مقام و ریاست و بزرگواری است، تواضع داشته باشد. اگر مسئولی تواضع داشت، این جزء بهترین‌ها می‌تواند خود را ثبت کند. بزرگی نسبت به کارهای مختلف، صادق است. نسبت به علما و مسئولین و بازاری‌ها است؛ مثلا اگر بازاری توانمند و مورد احترام دیگران است، فروتنی کند، این مهم است.

1.2- زهد در عین میل و اشتها

2. در عین حال که میل به خیلی از امور دارد، ولی از خودش مراقبت کند. مرحله اول زهد، زهد از گناه است. خود گناه، اشتهاآور است؛ اشتهای اجتماعی دارد، یا اشتهای شخصی. اکثر اوقات گناه، اشتهاآور است. اینکه اکثر مردم به گناه آلوده می‌شوند و خود خبر ندارند، یا دارند و نمی‌توانند، چون اشتهای گناه بیشتر از خودش است. در عین حال که دلبستگی به دنیا است، ولی این را نداشته باشد.

1.3- انصاف در عین توانایی

3. در عین توانایی، اهل انصاف باشد؛ مثلا می‌تواند مال مردم را بخورد و کار دیگر کند، ولی انصاف به خرج دهد.

1.4- بردباری در عین قدرت

4. در موقع قدرت که می‌تواند عده‌ای را جزا دهد و به نتیجه اعمال زشت آنها برساند، بردبار باشد. حلم از مردم پسندیده است و از علما پسندیده‌تر است. علم، گاهی طغیان می‌آورد. ﴿أَن رَّآهُ اسْتَغْنَى﴾.[2] استغنای انسان، گاهی ما را به طغیان می‌کشاند. اینکه در هر جایی صدمه نبیند.