موضوع: اخلاق فردی/رعایت ادب در برابر دستورات الهی /آداب نماز

1- نماز، چهره‌ی دین

مرحوم کلینی در کافی، ج3، ص270 این حدیث را می‌آورند؛ حدیث نبوی است؛ رسول مکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) این گونه فرمودند: «لِكُلِّ شَيْ‌ءٍ وَجْهٌ وَ وَجْهُ دِينِكُمُ الصَّلَاةُ فَلَا يَشِينَنَّ أَحَدُكُمْ وَجْهَ دِينِهِ».[1]

حدیثی است که می‌طلبد برای آن برنامه‌ریزی کنیم. در تفسیر هم خواندیم که به هر طرف که بنگریم، وجه الهی است؛ ﴿فَأَيْنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجْهُ اللّهِ إِنَّ اللّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ﴾؛[2] خدا احاطه علمی و عینی دارد. حضرت در این حدیث، یک قانون کلی بیان می‌کنند. هر چیزی که بنگرید، چهره و رویی دارد. از تمام ابزارآلاتی که دست من و شما است، چه جمادی‌ها و چه نباتی‌ها و چه انسان، دارای وجه و چهره‌اند. دین شما هم چهره دارد؛ چهره دین شما نماز است؛ تعبیر سنگینی است.

چهره، شیء و شخص را نشان می‌دهد. ما در دنیا و نیز در فردای قیامت، با چهره شناخته می‌شویم. چهره دین ما نماز است.

در این روایت یک نهی‌ فرمودند: «مبادا شخصی، چهره دینش را زشت و نازیبا نگه دارد». وجه دین خود، یعنی نماز را خراب نکنید. نماز، ستون دین است. وجه دین هم، نماز است. آینه تمام‌نمای دین و روی و چهره دین، نماز است. به غیر از نماز، کدام عبادت است که روزی 5 مرتبه در پنج وقت مختلف باید سراغش برویم؛ صبح‌گاه و ظهر و عصر و مغرب و شام‌گاه و عشاء. در تمام اوقات، باید سراغ نماز برویم. اگر حدود نماز را نگه داریم، دین را می‌توانیم نگه داریم.

1.1- نکته معرفتی

می‌شود این حرف را زد که چهره دین که در دنیا نماز است، چهره انسان هم در عالم برزخ، نماز است و به نماز و از نماز است.

1.2- شرط شفاعت، رعایت کردن آداب نماز و سبک نشمردن آن

شخصی که مدت‌ها شاگرد امام صادق (علیه‌السلام) بود، به محضر ایشان آمد و گفت: «از ما شفاعت می‌کنید»؟ فرمودند: «لا تنال شفاعتنا أهل البیت مستخفا بالصلاة».[3] یا «من استخف بصلاته». کسی که نماز را سبک بشمارد، شفاعت ما به او نمی‌رسد. یکی از مصادیق استخفاف نماز این است که انسان به نماز عادت کند و احترام نکند.

1.3- برخی از آداب نماز

1.3.1- سجده شکر بعد از نماز

سجده شکر، تکمیل آداب نماز است. سجده شکر را داشته باشید. سجده شکر بگذارید و هنگام رسیدن پیشانی به مهر بگویید: «الحمدلله»، بعد گونه راست بگذارید و بگویید: «شکراًلله» و بعد گونه چپ بگذارید و بگویید: «أستغفرالله». اذان و اقامه، استقبال از نماز است. تعقیبات ما بدرقه نماز است. با این سجده شکر، نماز را بدرقه کنیم. اهل کار و تأمل هستید.

1.3.2- طهارت قبل از نماز و آمادگی برای نماز

تقاضامندیم که وقت مخصوصی برای نماز بگذارید. ﴿حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ والصَّلاَةِ الْوُسْطَى﴾.[4] نماز، وقت دارد، ولی مهم است که خودمان وقت برایش بگذاریم. این گونه ابوالوقت می‌شویم، نه ابن‌الوقت. یک راه سیر و سلوکی این است که قبل از نماز، طهارت برای اقامه نماز داشته باشیم؛ در این صورت تمام وقت، ما وارد وقت نماز و طهارت می‌شویم. ما که قرار است به وجوب غیری وضو بگیریم، چرا به استحباب نفسی انجام ندهیم. وضو در هر حالی از احوال، مطلوبیت دارد؛ حتی در حالی که انسان تکلیف غسل دارد و نیاز به تطهیر با طهارت غسل است و باید غسل کند، وضو هم ورود دارد. برای شخص جنب و حائض می‌گویند اگر خوراک می‌خواهی داشته باشی، وضو بگیر که کراهتش از بین برود.

حداقل در شبانه‌روزی استحباب در نماز و نیز استحباب در رکعات و وضو و طهارت داشته باشیم؛ این باعث می‌شود چهره دین را خوب نگه داریم. این‌طور خود، صاحب‌چهره می‌شویم و در روز قیامت فرد، چهره‌اش حفظ می‌شود.