موضوع: اخلاق فردی/دستورات اخلاقی /محاسبه نفس

1- محاسبه نفس

1.1- ضرورت و آثار محاسبه نفس

روز ولادت امام حسن عسکری (علیه‌السلام) بر شما میمون و مبارک باشد. ان‌شاءالله از فرمایش‌های حضرت بهره‌مند باشیم. بهترین تکریم‌ها این است که در مناسبت‌های متصل به بزرگان و ائمه (علیهم‌السلام)، از فرمایش‌های‌شان بهره‌مند باشیم. این را در دستورالعمل زندگی علمی و عملی‌تان قرار دهید، که هر مناسبتی که هست، حداقل یک جمله از ائمه طاهرین (علیهم‌السلام)، استفاده شود. در بحار آمده است:

«من حاسب نفسه ربح و من لم یحاسب هلک [أو خسر]».[1] دو نسخه دارد.

حضرت، بحث محاسبه نفس را به عنوان دستورالعمل سیر و سلوکی و سود انسان مطرح کردند. انسان در دنیا باید سود کند. اگر کاشت نداشته باشد، فردا در قیامت برداشت ندارد. «الدنیا مزرعة الآخرة».[2] باید مواظب بذرافشانی، آبیاری، اصلاح و مراقبت از محصول باشیم. در حیطه جان‌مان، بهترین محل کاشت است. ﴿نحن الزارعون﴾.[3] خداوند جان را در اختیار ما گذاشته است. اگر جان را در مسیر جانان خرج کنیم، برداشت جانانه خواهیم داشت.

1.2- ارتباط با قرآن در مقابله با گمراهی‌ها

از چیزهایی که ما را کمک می‌کند، عمل به این روایت است: «فإذا التبست عليكم الفتن كقطع الليل المظلم، فعليكم بالقرآن»؛[4] اگر شبهه علمی و شهوت عملی رخ داد، پناهنده به قرآن و مفسران قرآن شوید. برای همین امام عسکری (علیه‌السلام)، از مصادیق واقعی و حقیقی این حدیث شریف هستند. تفسیر امام عسکری (علیه‌السلام) را ملاحظه بفرمایید. چقدر روایت در بیان آیات الهی داریم.

1.3- لزوم توجه به درس تفسیر قرآن در حوزه‌های علمیه

در این ایام متعلق به حضرت، برنامه‌ریزی کنیم و تفسیر قرآن را سرلوحه دروس خود قرار دهیم. به مدیران قم و حوزه‌های دیگر پیشنهاد می‌کنم که تفسیر نباید درس ضمنی باشد؛ بلکه باید اصلی‌ترین درس باشد. در این 37-38 سالی که صبح‌ها با تفسیر سر و کار داریم، برکاتش نمایان است.

1.4- سفارش علامه حسن‌زاده آملی رحمه‌الله به ارتباط با قرآن و علوم قرآنی

خداوند درجات حضرت علامه حسن‌زاده قدس‌الله‌نفسه‌الزکیة را متعالی کند؛ ایشان فرمودند: «از قرآن شروع کنید؛ قرائت قرآن، تفسیر قرآن و لغت قرآن». دوره‌های قرائت با نظارت ایشان و لغت‌های قرآنی با اِشراف ایشان و تفسیر مجمع‌البیان در خدمت ایشان خیلی با برکت بود.

1.5- لزوم عمل به قرآن و احکام الهی

شیوه حضرت امام عسکری (علیه‌السلام) در تفسیر و بیان آیات، ادامه دهیم. اگر ادامه دادیم، می‌فهمیم که «الإسلام هو التسلیم».[5] ﴿بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِندَ رَبِّهِ﴾.[6] اگر تسلیم بود که اسلام جز تسلیم نیست، به مقام عندیت می‌رسد. اهل تلاوت، اهل فهم و مهم‌تر از همه اهل عمل به آیات الهی باشیم. اگر عمل کردیم، می‌توانیم بگوییم عالم حوزوی هستیم. به احکام الهی عمل کنیم و دیگران را هم دعوت کنیم. ما یک فقه اصطلاحی داریم که در حوزه ها است و یک فقاهت کلی که اسلام‌شناس شدن است. کسی اسلام‌شناس است که به آیات و روایات، آگاهی کامل داشته باشد.