درس خارج فقه آیت الله مکارم

کتاب الحج

92/07/20

بسم الله الرحمن الرحیم

موضوع: حليت محرمات بعد از تقصير
بحث در مسأله ي چهارم از مسائل مربوط به تقصير در عمره ي تمتع است.
امام قدس سره مي فرمايد: مسألة 4 - يحل بعد التقصير كل ما حرم عليه بالاحرام حتى النساء.
[1]
 
اقوال علماء:
علماء اين مطلب را از باب ارسال مسلمات گرفته اند و در نظر ايشان اين امر مسلم بود که بعد از تقصير در عمره ي تمتع، همه چيز بر انسان حلال مي شود.
بعضي هم ادعاي اجماع و يا لا خلاف کرده اند
مرحوم صاحب حدائق مي فرمايد: لا خلاف في انه يجب علي المعتمر المتمتع بعد السعي التقصير و به يحل من کل شيء الا الصيد لکونه في الحرم (زيرا صيد براي هر کسي که در حرم است حرام است حتي اگر محرم نباشد بنا بر اين حرمت صيد به سبب احرام نيست و از اين رو استثناء صيد، استثناء منقطع مي باشد.).[2]
دليل مسأله:
اين از مسائلي است که مي گويند: قياساتها معها. وقتي مي گويند انسان با تقصير، از احرام در مي آيد معنايش اين است که هر آنچه بر او حرام بوده است حلال مي شود. تقصير به معناي پايان دادن است و بعضي آن را به سلام نماز تشبيه کرده اند همان طور که با سلام نماز هر آنچه در نماز حرام بود بر انسان مجاز مي شود با تقصير هم همه چيز حلال مي شود. بله اگر دليلي بر غير آن قائم شود به آن عمل مي کنيم.
اما اينکه امام قدس سره مي فرمايد: حتي زن هم بر انسان حلال مي شود به سبب مسأله ي بعد است زيرا در آن مسأله مي خوانيم که در عمره ي تمتع طواف نساء وجود ندارد. اين نشان مي دهد که بدون طواف نساء، نساء بر او حلال مي شود. (البته اشتباه نشود که در عمره ي مفرده، طواف نساء واجب است و بعد از تقصير همه چيز بر انسان حلال مي شود جز نساء که آن هم بعد از طواف نساء حلال مي شود ولي بحث اينک در عمره ي تمتع است.)
بقي هنا امر: نکته اي باقي مانده است که امام قدس سره متذکر آن نشده است و آن اينکه بعضي مي گويند: بعد از تقصير همه چيز بر انسان حلال مي شود بجز حلق و حتي بعد از تقصير هم نبايد سر را تراشيد بلکه بايد آن را به روز عيد قربان موکول کند.
مرحوم نراقي در اين مورد به سه قول مختلف در مورد استثناء حلق اشاره مي کند و مي فرمايد: و حيث عرفت وجوب التقصير عليه فهل يجوز له معه الحلق مطلقا او بعد التقصير ام لا؟ حکي عن القاضي و ابن حمزه و الشهيد: الحرمة في الحالين، و أطلق في الشرائع عدم جوازه و ظاهر النافع التحريم قبله خاصة. (يعني بعد از تقصير اشکال ندارد حلق کند) وتردد في المدارك في أصل التحريم[3]
صاحب کشف اللثام مي فرمايد: وهل يحرم عليه الحلق بعده؟ (بعد از تقصير) صرح به الشهيدوفاقا لابن حمزة وابن البراج لايجابهما الكفارة بالحلق قبل الحج، (قبل از حج اگر حلق کند حتي اگر بعد از تقصير باشد بايد کفاره دهد زيرا بايد کمي مو براي بعد از مني باقي بگذارد) فينحصر الاحلال بغيره.[4]
دلالت روايات:
در سابق سه طائفه از روايات را خوانديم:
طائفه ي اولي رواياتي دلالت داشت که بعد از تقصير هر چيزي بر فرد حلال مي شود اين عبارت، حلق را هم شامل مي شود. [5] [6] [7] [8].
طائفه ي ثانيه روايتي بود که مي گفت بخشي از مو را براي روز عيد باقي بگذارد.
طائفه ي ثالثه روايتي است که تفصيل داده مي گفت اگر بين حلق در عمره و روز عيد يک ماه فاصله است اشکال ندارد زيرا در اين يک ماه مو، رشد مي کند ولي اگر کمتر از آن باشد جايز نيست. [9]
جمع بين اين روايات به استحباب است زيرا رواياتي که مي گويد همه چيز بعد از تقصير بر او حلال است نص است و روايات طائفه ي دوم و سوم حمل بر استحباب مي شود.
قرينه ي روشني بر استحباب وجود دارد و آن اينکه طبق فتواي ما حلق در حج واجب نيست. بله اگر واجب بود، ابقاء شعر به عنوان مقدمه ي واجب واجب مي شد ولي وقتي ما ذي المقدمه را واجب نمي دانيم مقدمه ي آن هم واجب نمي باشد.


[1] تحرير الوسيلة، امام خميني، ج1، ص440.
[2] حدائق الناضرة، شيخ يوسف بحراني، ج16، ص296.
[3] مستند الشيعة، محقق نراقي، ج12، ص193.
[4] کشف اللثام، محقق اصفهاني، ج6، ص33، ط جامعة المدرسين.
[5] وسائل الشيعة، شيخ حر عاملي، ج13، ص505، ابواب التقصير، باب1، ح1، شماره18317، ط آل البيت..
[6] وسائل الشيعة، شيخ حر عاملي، ج13، ص505،ابواب التقصير، باب1، ح2، شماره18318، ط آل البيت.
[7] وسائل الشيعة، شيخ حر عاملي، ج13، ص506،ابواب التقصير، باب1، ح3، شماره18319، ط آل البيت.
[8] وسائل الشيعة، شيخ حر عاملي، ج13، ص506، ابواب التقصير، باب1، ح4، شماره18320، ط آل البيت.
[9] وسائل الشيعة، شيخ حر عاملي، ج13، ص510، ابواب التقصير، باب4، ح5، شماره18330، ط آل البيت.